test Η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος – και οι Καταραμένοι του Βισκόντι

Η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος – και οι Καταραμένοι του Βισκόντι

Η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος – και οι Καταραμένοι του Βισκόντι
Η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος – και οι Καταραμένοι του Βισκόντι A DEDE
Bu içerik 827 kez okundu.
Η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος – και οι Καταραμένοι του Βισκόντι

Σήμερα(27/01) είναι η Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος. Πραγματικά δεν μπορεί να το χωρέσει ο ανθρώπινος νους αυτό που συνέβη στον εβραϊκό λαό. Το σύνθημα «ποτέ ξανά» σωστά κυριαρχεί κάθε χρονιά. Σήμερα έχουν αναρτηθεί εξαιρετικά σχετικά κείμενα, με συγκλονιστικά ιστορικά στοιχεία, που πάντοτε πρέπει να θυμόμαστε.

Πώς φτάνει όμως ένα αυταρχικό και παρανοϊκό καθεστώς να καθυποτάξει και να κατευθύνει πλήρως την συλλογική βούληση και πράξη; Στο καίριο όσο και τραγικό αυτό ερώτημα έχουν δοθεί διάφορες απαντήσεις. Μονοαιτιώδεις εξηγήσεις ασφαλώς δεν υπάρχουν. Δεν μπορώ να ξανανοίξω εδώ την σχετική συζήτηση, στην οποία έχουν εισφέρει πολλοί πολλά – από την Κοινοτοπία του Κακού της Άρεντ μέχρι τον Γιάσπερς και πολλούς άλλους μελετητές.

Θέλω εδώ απλώς να φωτίσω μία ειδικότερη πτυχή, αυτήν της συμπόρευσης της επιχειρηματικής «ελίτ» της Γερμανίας με το ναζιστικό κόμμα και μετέπειτα καθεστώς. Και δεν ήταν μόνον αυτή η συμπόρευση. Με το ναζιστικό καθεστώς συμπορεύθηκαν ευρέα τμήματα της μεγαλοαστικής και ακαδημαϊκής «ελίτ» της χώρας, είτε υποστηρίζοντας ενεργά τα «εθνικοσοσιαλιστικά ιδεώδη» είτε ανεχόμενα σιωπηρά τις φρικαλεότητες. Η πολυεπίπεδη συμπόρευση των γερμανικών επιχειρηματικών και μεγαλοαστικών «ελίτ» συνέβαλε κι αυτή, αμέσως ή εμμέσως, στην μετέπειτα δημιουργία των μαρτυρικών στρατοπέδων συγκέντρωσης.

Την παραστατικότερη ίσως περιγραφή αυτού του φαινομένου μάς δίνει ο Βισκόντι στους «Καταραμένους» (1969) - σε καλύτερη απόδοση στα ελληνικά πρόκειται για το «Λυκόφως των Θεών» (Götterdämmerung – τον τίτλο αυτόν χρησιμοποιεί άλλωστε ο ίδιος ο Βισκόντι, με εμφανή την βαγκνερική συμπαραδήλωση, αφού, ως γνωστόν, το Λυκόφως είναι τελευταίο μέρος-δράμα της τετραλογίας του Βάγκνερ "Το Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν"). Στην ταινία αυτήν περιγράφει με ανατριχιαστικό τρόπο την ηθική και πολιτισμική παρακμή της γερμανικής κοινωνίας κατά την ανάληψη της εξουσίας από το ναζιστικό κόμμα. Βρισκόμαστε στο 1933, λίγο πριν και λίγο μετά τον εμπρησμό του Reichstag, και παρακολουθούμε την σταδιακή παράδοση μιας φημισμένης οικογενειακής χαλυβουργίας στα χέρια των ναζί – όπως έχει μάλιστα γραφεί, η ταινία αναφέρεται στην οικογένεια Krupp [βλ.https://en.wikipedia.org/wiki/The_Damned_(1969_film)]. 

Ο Βισκόντι μάς βυθίζει σιγά-σιγά στα μαύρα σκοτάδια των συμφεροντολογικών υπολογισμών εις βάρος των επιταγών της συνείδησης. Από την αρχή της ταινίας, οπότε και η οικογένεια τίθεται αντιμέτωπη με το δίλημμα της επιλογής στρατοπέδου, ο απεσταλμένος του ναζιστικού κόμματος ξεκαθαρίζει ποια είναι η θέση του: «...σήμερα στη Γερμανία τα πάντα μπορούν να συμβούν, ακόμη και το απίθανο, και είναι μόλις η αρχή... «Η προσωπική ηθική έχει πεθάνει, είναι νεκρή. Είμαστε μια κοινωνία της ελίτ, όπου όλα επιτρέπονται.» Αυτά είναι τα λόγια του Χίτλερ.» Ναι, αυτά ήταν τα λόγια του Χίτλερ, και αυτό συνέβη τελικά: η προσωπική ηθική εξοντώθηκε, τα πάντα επιτράπηκαν, ακόμη και τα ειδεχθέστερα εγκλήματα.

Κάποια μέλη της οικογένειας ανησυχούν, ένα εξ αυτών εξεγείρεται και δραπετεύει. Ο πατριάρχης της οικογένειας-εργοστασιάρχης ξεκαθαρίζει μεν κι εκείνος την προσωπική του αντιπάθεια για τον Χίτλερ και το κόμμα του, ωστόσο παραδέχεται ότι θα πρέπει η οικογένεια να σκεφτεί το συμφέρον της βιομηχανίας, καθώς οι καθημερινές ανάγκες της παραγωγικής δραστηριότητας τούς φέρνουν σε καθημερινή επαφή με τους ανθρώπους του κόμματος και, έτσι, είναι αναγκαία η τοποθέτηση ενός αντιπροσώπου του στην βιομηχανία, που θα τους εγγυάται την απρόσκοπτη λειτουργία της…

Ωστόσο, η συνέχεια διαψεύδει τoυς «ευσεβείς πόθους» του πατριάρχη: Η χαλυβουργία παραδίδεται σιγά-σιγά στα χέρια του ναζιστικού κόμματος, το οποίο και ελέγχει εν τέλει πλήρως την διοίκησή της. Οι παλιές δομές, όσο σκληρές κι αν ήταν, έλιωσαν στην υψικάμινο, σαν τον χάλυβα που γίνεται ρευστός και μετά αλλάζει μορφή, γίνεται η νέα βέργα του καθεστώτος. Για μένα είναι εδώ προφανής η αλληγορία που δημιουργεί ο Βισκόντι με τις σχετικές εικόνες από την χαλυβουργία – και μάλιστα την κατάλληλη ακριβώς χρονική στιγμή που συντελείται η μεταβολή.

Ο απεσταλμένος των ναζί θα ζητήσει κάποια στιγμή χρηματοδότηση από τον πρόεδρο της χαλυβουργίας, που ο ίδιος έχει τοποθετήσει, τονίζοντάς του ότι ομοίως έχουν πράξει όλοι οι άλλοι βιομήχανοι, καταλήγοντας δε στην φράση-προσταγή: «Χρειαζόμαστε αυτά τα χρήματα. Πρέπει να κερδίσουμε τις επερχόμενες εκλογές, αν θέλουμε να είναι και οι τελευταίες.» Και ο νοών νοείτω...

Όλοι πλέον υποτάσσονται στην συλλογική –αλλά κεντρικά κατευθυνόμενη– παράνοια, γιατί «δεν θέλουν να έχουν μπλεξίματα με το νέο καθεστώς». Η συλλογική συνείδηση συμπυκνώνεται πλέον σε μία συνενοχή (“The collective thinking of our people is now complicity”). Στο πλαίσιο δε αυτό, «τίποτε δεν είναι αδύνατο, ένα διάταγμα αρκεί» - όποιο κι αν είναι το περιεχόμενό του...

Η Κατάρρευση των Θεών του Βισκόντι αποτελεί μία εξαιρετική μαρτυρία για το πώς αυτοί οι εκπρόσωποι της μεγαλοαστικής τάξης έγιναν πιστοί ακόλουθοι και συνεργοί του καθεστώτος, που τότε μόλις εγκαθιδρυόταν. Η προσωπική τους ηθική –όποια κι αν ήταν αυτή– υποχώρησε μπροστά στο δέλεαρ του οικονομικού συμφέροντος και της προσωπικής επιβίωσης. 

Αξίζει να δει κανείς αυτήν την ταινία, όχι μόνο για τον στενό ιστορικό χρόνο στον οποίον αναφέρεται, αλλά και για να αντλήσει διδάγματα και για άλλες ανάλογες καταστάσεις, όπου οι διάφορες «ελίτ» ενδίδουν στην σαγήνη, τις ορέξεις ή και τους εκβιασμούς εγκαθιδρυόμενων αυταρχικών-ολοκληρωτικών καθεστώτων και, εν συνεχεία, είτε αναπτύσσουν σταθερούς εκλεκτικούς δεσμούς είτε συμπλέουν απόλυτα μ’ αυτά – με συνέπειες συχνά ολέθριες για την ολότητα.
Soykırım Yahudi
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
HAVA DURUMU - Ο ΚΑΙΡΟΣ ΣΗΜΕΡΑ 19/7/2019
HAVA DURUMU - Ο ΚΑΙΡΟΣ ΣΗΜΕΡΑ 19/7/2019
Τουρκοκύπριος δότης χαρίζει τη ζωή σε Ελληνόπουλο με λευχαιμία
Τουρκοκύπριος δότης χαρίζει τη ζωή σε Ελληνόπουλο με λευχαιμία