Fransa ve İspanya'daki yangınlar için Türkiye'nin de dahil olduğu Avrupa Sivil Koruma Mekanizması devrede. Türkiye'den gönderilen uçakların katıldığı mekanizma nasıl işliyor?
Fransa'nın güneybatısındaki Gironde bölgesinde geçen Çarşamba günü çıkan ve büyüyen yangın devam ediyor. Alevler Bordeaux yakınlarına kadar sıçradı. Yüz binlerce insan tahliye edildi ve yangın yaklaşık binlerce hektarlık alanı yok etti.
İspanya'da da kurtarma ekipleri Madrid'in batısındaki Ávila eyaletinde ve komşu Madrid ve Toledo bölgelerinde çıkan yangınla mücadele ediyor. Alevler şimdiden yaklaşık 80 bin hektarlık orman ve çalılık alanı tahrip etti.
Portekiz'de de birçok orman yangını çıktı. Kuzeyde Braga ve Bragança yakınları ile ülkenin merkezinde Santarém yakınları etkilenen bölgeler.
Peki Avrupa ülkeleri çıkan yangınlarla nasıl mücadele ediyor ve Türkiye'nin de dahil olduğu Avrupa Afet Sivil Koruma Mekanizması nasıl işliyor?
Fransa da itfaiye ekipleri yangınla mücadelede zorlanıyor
Fransa aslında orman yangınlarına karşı iyi hazırlanmış bir ülke. Devletin 12 Canadair ve sekiz Dash tipi yangın söndürme uçağı bulunuyor. Bunlara kiralanan uçaklar ve helikopterler de eklenmiş durumda. Ancak mevcut durumda daha fazlasına ihtiyaç duyuluyor. Haftalardır ağırlaşan kuraklık ve sıcaklığın yer yer 40 dereceyi aştığı sıcak hava dalgası bitki örtüsünü tamamen kuruttu. Bordeaux yakınlarında çıkan büyük yangın, şimdiden 42 binden fazla hektarlık orman ve bitki örtüsünü etkisi altına aldı. Fransa'nın güneyi ve güneydoğusundaki yangınlar ile soğutma çalışmaları da ilave müdahale güçlerini zorluyor.
İtfaiye ekipleri birçok bölgede büyük fiziksel güç gerektiren kesintisiz müdahalelerle alevlere karşı koyuyor, ancak mücadele dayanma sınırına ulaşmış durumda. Fırtına şiddetindeki rüzgârlar yangın cephelerini neredeyse durdurulamaz biçimde körüklüyor. Şimdiye kadar 220 binden fazla kişi evlerini ve tatil konutlarını terk etmek zorunda kaldı. Yangınlar, diğer Avrupa ülkelerinde de etkili oluyor.
Durumun ne kadar zor olduğunu, hükümetin ilk kez büyük bir askerî nakliye uçağını orman yangınlarıyla mücadelede kullanması da gösteriyor. A400M uçağı yaklaşık 20 ton söndürme maddesi bırakabiliyor. Bu miktar, bir Canadair uçağının taşıdığının üç katından fazla. Buna rağmen Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, AB Sivil Koruma Mekanizması'nı (CPM) da devreye soktu veAvrupa Birliği üyesi olmayan diğer bazı ülkelerinden de destek istedi.
AB Acil Durum Merkezi 24 saat çalışıyor
CPM devreye sokulduğunda ilgili ülke, ihtiyaçlarını Brüksel'de günün 24 saati çalışan Avrupa Birliği Acil Durum Koordinasyon Merkezi'ne bildiriyor. Buradaki uzmanlar, mekanizmaya katılan 37 ülkeden hangilerinin yardım sağlayabileceğini inceliyor.
İlk yardımlar birkaç saat içinde harekete geçiriliyor ve ardından önemli ölçüde genişletiliyor. Portekiz, Hırvatistan, Çekya, Almanya, Türkiye, İsveç ve Slovakya'dan gönderilen yangın söndürme uçakları ile helikopterler, ağırlıklı olarak Bordeaux ve çevresinde Fransa'ya destek veriyor. AB aynı zamanda Yunanistan, Türkiye ve İtalya'dan altı yangın söndürme uçağını daha İspanya'ya gönderdi. Böylece bu yaz kullanıma hazır tutulan 22 yangın söndürme uçağından 13'ü iki ülke için harekete geçirilmiş oldu.
Bu rakamlar, aynı anda birden fazla büyük yangın çıktığında Avrupa rezervinin hızlı biçimde kullanılabileceğini gösterdi. Ancak AB Komisyonu kaynaklarına göre mevcut araçların yangınların ulaştığı boyutla başa çıkmaya yetmemesi muhtemel.
Hükümetler rescEU'ya güveniyor
CPM'nin 2001'de faaliyete geçmesinden bu yana sistem birçok kez genişletildi. Birlik, 2019'dan itibaren "rescEU" adlı stratejik rezerve de sahip. Bu rezervde yangın söndürme uçakları, tıbbi ekipman, sahra hastaneleri ve kimyasal ya da nükleer acil durumlarda kullanılacak özel teknik donanımlar yer alıyor.
Afet mekanizmasına yalnızca 27 AB ülkesi değil, Norveç, Türkiye ve bazı Batı Balkan ülkeleri dahil olmak üzere 10 ülke daha katılıyor.
Brüksel, 2026 yazı için 14 ülkeden 777 itfaiyeciyi önceden Fransa, İspanya, Portekiz, İtalya, Yunanistan ve Kıbrıs'ın özellikle riskli bölgelerine yerleştirmişti. Avrupa rezervindeki yangın söndürme uçakları ve helikopterler 12 ülkeye dağıtıldı ve Brüksel'deki koordinasyon merkezi aracılığıyla harekete geçiriliyor. Söndürme çalışmalarına ayrıca AB'nin Dünya Gözlem Programı Copernicus'un yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleriyle destek veriliyor.
Ancak iklim değişikliği nedeniyle daha sık görülmesi beklenen aşırı hava olaylarının aynı anda birden fazla ülkeyi etkilemesi durumunda Avrupa dayanışması da sınırlarına ulaşabilir. Hükümetler, kendi müdahale kapasitesini tehlikeye atmadan yurt dışına ne kadar destek gönderebileceklerini değerlendirmek zorunda. Mevcut durumda örneğin İtalya kendi ülkesindeki yangınlarla mücadele ediyor.
AB Komisyonu bu yıl orman yangını sezonunun olağan dışı derecede uzun süreceğini tahmin ediyor. Mekanizma bu yıl ilk kez Nisan ayı sonunda devreye sokulmuştu ve Kasım ayı başına kadar etkin tutulması planlanıyor.
AB'nin kendi yangın söndürme filosu geliyor
Avrupa'nın bugün orman yangınlarıyla mücadelede kullandığı hava rezervi, ağırlıklı olarak ulusal düzeyde işletilen ve belirli bir süre için AB kapasitesi olarak tahsis edilen uçaklardan oluşuyor. AB aynı zamanda yaklaşık 600 milyon euroya, sürekli kullanıma hazır ve bütünüyle AB kaynaklarıyla finanse edilen bir rescEU filosu kuruyor.
Fransa, İspanya, Portekiz, İtalya, Yunanistan ve Hırvatistan'a konuşlandırılmak üzere 12 yeni yangın söndürme uçağı alınması planlanıyor. Uçakları ilgili üye ülkeler işletecek. Ancak rescEU çerçevesindeki görevlerde nerede kullanılacaklarına AB Komisyonu ile ilgili ülkeler birlikte karar verecek.
Önlem almak çözümün anahtarı mı?
"Avrupa'nın orman yangını itfaiyesi", acil durumlarda zaman kazandırabiliyor ve ulusal afet müdahale ekiplerinin yükünü hafifletebiliyor. Ancak AB Komisyonu'na göre bu sistem, orman yangınlarının önlenmesi konusunda eksik kalan tedbirlerin yerini tutamıyor. Yangın emniyet şeritleri oluşturulması ve riskli bölgelerde daha katı yapılaşma kuralları getirilmesi de gerekli önlemler arasında bulunuyor.
Yangın söndürme uçakları özellikle yangınların erken fark edilmesi durumunda etkili oluyor. Sıcak ve şiddetli rüzgâr altında kilometrelerce uzunlukta yangın cepheleri oluştuktan sonra ise Avrupa Birliği'nin göndereceği ilave uçaklar bile alevleri çoğu zaman ancak sınırlayabiliyor.
DW