Orta Doğu’daki savaş küresel petrol arzını sarsıp rafineri maliyetlerini artırırken, Fransa’da dizel fiyatları rekor kırarak AB’nin en yükseği oldu.
AFP analizine göre Fransa’da dizel fiyatları pazar günü litre başına 2,41 avro ile yeni bir rekor seviyeye ulaştı. Bu gelişme, AB’de benzin ve dizel fiyatlarının geçen hafta rekor kırmasının ardından yaşandı.
Şubat ayında Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’la savaş başlatmasından bu yana, pompada akaryakıt fiyatları dünya genelinde hızla yükseliyor. Yemen’de çatışmaların yeniden alevlenmesi ve Suudi Arabistan’ın enerji altyapısına yönelik saldırılar, son günlerde bu yükselişi daha da keskinleştirdi.
Haber ajansı, ekonomi bakanlığının internet sitesinde yayımlanan ve 8.700’den fazla akaryakıt istasyonundan alınan verilere dayanarak, pazar günü saat 10.30’da CEST itibarıyla ortalama fiyatı hesapladı; ortaya çıkan rakam, bir gün önce kırılan önceki rekoru geride bıraktı.
Pazar sabahı litre başına 2,17 avronun üzerinde seyreden ve 6.700’den fazla istasyonun bildirdiği fiyatlara dayanan SP95-E10, Fransa’da en çok satılan yakıt olmasına rağmen, 2022’deki zirvesinin üzerinde 10 günü aşkın süredir kalmaya devam etti.
SP98’in ortalama fiyatı da, 6.800’den fazla istasyonun bildirdiği verilere göre, pazar günü litre başına 2,28 avronun üzerine çıktı.
Geçen hafta, birlik genelinde Fransa akaryakıtın en pahalı olduğu ülkelerden biri olmaya devam etti. Ancak Avrupa Komisyonu’nun haftalık veri yayını için referans aldığı tarih olan 14 Eylül’de ortalama dizel fiyatı litre başına 2,29 avro seviyesindeydi. O tarihte Almanya, Hollanda, Danimarka ve Finlandiya gibi ülkelerde hem benzin hem dizel fiyatları daha yüksekti.
14 Eylül itibarıyla litresi benzinin ağırlıklı AB ortalaması 2,063 avro, dizelin ise 2,159 avro oldu. Her iki veri de, 2005’te başlayan Komisyon serisinin en yüksek düzeylerine işaret ediyor. Benzinin önceki zirvesi 2022’de kaydedilmişti; dizel ise mevcut seviyesine en son bu yılın nisan ayında yaklaşmıştı.
Artan fiyatlar pek çok ülkede toplumsal gerilimi körüklüyor; Fransız hükümeti, 2018’de akaryakıt zamları nedeniyle patlak veren ve “sarı yelekliler” olarak bilinen gösterilerin yeniden yaşanmasından endişe ediyor.
Tüketici örgütü Euroconsumers’ta politika sorumlusu olan Olivia Brown, son fiyat artışlarının, hane halklarının bir süredir maruz kaldığı baskılara yenilerini eklediğini söyledi.
“Tüketiciler için bu daha çok dar bir kıskaca alınmak gibi – yavaş ama sıkı bir baskı” dedi Euronews’e. “İnsanlar bir süredir enerji maliyetleriyle baş etmeye çalışıyor. Barınma maliyetleriyle mücadele ediyorlar, gıda masraflarıyla mücadele ediyorlar.”
Boğaz’daki (Hürmüz) son kesintiden önce yapılan Euroconsumers’ın en güncel satın alınabilirlik anketi, tüketicilerin yaklaşık yüzde 30’unun enerji maliyetleriyle, yüzde 44’ünün ise araçla ilgili giderlerle baş etmekte zorlandığını ortaya koydu.
Akaryakıt fiyatlarını ne yükseltiyor?
Eylülde yaklaşık beşte bir oranında artan ham petrol fiyatları son üç günde geriledi, ancak uluslararası gösterge Brent ham petrolü pazartesi sabahı hâlâ varil başına 100 doların üzerinde işlem görüyordu.
Ancak sorun yalnızca ham petrol fiyatlarından ibaret değil. Ham petrolün maliyeti ile ondan elde edilen rafine ürünlerin toptan değeri arasındaki farkı ifade eden Avrupa rafineri marjları da çok yüksek seviyelerde kalmaya devam ediyor. Benzin marjları zirveyi görmüş olsa da, dizel marjlarının daha da yükselmesi bekleniyor.
ECB uzmanları geçen cuma Euronews’e şöyle konuştu: “İleriye baktığımızda, 16 Eylül tarihli LSEG rafine dizel vadeli işlemlerine göre dizel marjının ekimde zirveye ulaşması bekleniyor. 16 Eylül tarihli LSEG rafine benzin vadeli işlemlerine göre benzin marjları ise ağustosta zirve yaptı.”
Uzmanlar, Orta Doğu’daki çatışmanın sona ermesi ve enerji ile rafineri akışlarının normale dönmesinin, fiyatların aşağı çekilmesinde belirleyici olacağını vurguladı.
Görünüm aynı zamanda tüketici güvenini de zayıflatıyor. Euroconsumers’ın anketine göre, katılımcıların yüzde 72’si yaşam maliyetinin 2026’da daha da kötüleşmesini bekliyor. Brown, daha yüksek enerji fiyatlarının, yalnızca enerji ve ulaşım maliyetlerini değil, gıda fiyatlarını ve diğer hane giderlerini de yukarı çekeceği uyarısında bulundu.
euronews
