Έντεκα χώρες της ΕΕ πιέζουν για μετάβαση από την ομοφωνία σε ειδική πλειοψηφία στην εξωτερική πολιτική - «Παραθυρο ευκαιρίας» μετά την ήττα Όρμπαν και η «ρήτρα γέφυρας» του άρθρου 31
Ομάδα 11 κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτεί από κοινού τον τερματισμό των «παρελκυστικών» βέτο που έχουν παραλύσει την εξωτερική δράση της ΕΕ τα τελευταία χρόνια, υποστηρίζοντας ότι η αρχή της ειλικρινούς συνεργασίας πρέπει να υπερισχύσει.
«Η κουλτούρα συναίνεσης της Ένωσης αποτελεί σημαντική πηγή της νομιμοποίησής της. Συνεπώς, εξακολουθούμε να επιδιώκουμε συναίνεση όπου αυτό είναι εφικτό», αναφέρουν οι χώρες σε επιστολή που απευθύνεται προς την ύπατη εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλας και στην οποία έχει πρόσβαση το Euronews.
«Πρέπει όμως επίσης να διασφαλίσουμε ότι αυτή η κουλτούρα συναίνεσης ενθαρρύνει τη κοινή δράση αντί να την εμποδίζει, διαφορετικά θα έχουμε νομιμοποίηση αλλά όχι ισχύ».
Αυστρία, Δανία, Βέλγιο, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Ρουμανία, Ισπανία και Σουηδία υπέγραψαν την επιστολή. Η Γερμανία, το μεγαλύτερο κράτος μέλος, έχει ηγηθεί των εκκλήσεωνγια μεταρρύθμιση της εξωτερικής πολιτικής του μπλοκ.
«Η εξωτερική δράση της Ένωσης αντιμετωπίζει ένα θεμελιωδώς μεταλλαγμένο περιβάλλον, διαμορφωμένο από στρατηγικό ανταγωνισμό, αυξανόμενη αστάθεια και προσπάθειες υπονόμευσης της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες», γράφουν στο κείμενο, το οποίο εστάλη επίσης στα κράτη μέλη που δεν υπέγραψαν.
«Σε αυτό το περιβάλλον, η ικανότητα της Ένωσης να υπερασπιστεί τις αξίες και τα συμφέροντά της εξαρτάται από το κατά πόσον μπορεί να κινητοποιήσει γρήγορα και αποτελεσματικά το συλλογικό πολιτικό, οικονομικό και διπλωματικό της βάρος».
Βάσει των κανόνων της ΕΕ, η εξωτερική πολιτική διέπεται αυστηρά από την αρχή της ομοφωνίας, πράγμα που σημαίνει ότι μία μόνο χώρα μπορεί, οποιαδήποτε στιγμή, να «δέσει τα χέρια» των άλλων 26 κρατών μελών.
Αυτό το μοτίβο επαναλήφθηκε κατ’ επανάληψη κατά τη διάρκεια της 16χρονης θητείας του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν. Πριν χάσει την εξουσία τον Απρίλιο, ο Όρμπαν προκαλούσε συχνά αγανάκτηση στους ομολόγους του, αξιοποιώντας το δικαίωμα βέτο για να αποσπά παραχωρήσεις και να προωθεί τα δικά του συμφέροντα.
Νωρίτερα φέτος, προκάλεσε μια άνευ προηγουμένου κρίση όταν μπλόκαρε αιφνιδιαστικά ένα δάνειο 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, το οποίο είχαν εγκρίνει προσωπικά οι ηγέτες της ΕΕ, λόγω μιας άσχετης διένεξης με το Κίεβο σχετικά με τον πετρελαιαγωγό Druzhba.
Ο δρόμος προς τα εμπρός
Βασισμένοι στα διδάγματα από τα χρόνια του Όρμπαν, οι υπογράφοντες παραθέτουν πέντε αρχές που, κατά την άποψή τους, θα πρέπει να καθοδηγούν και να βελτιώσουν την κοινή εξωτερική πολιτική του μπλοκ:
Τήρηση των αρχών της ειλικρινούς συνεργασίας και της αμοιβαίας αλληλεγγύης Ενίσχυση της χρήσης εποικοδομητικών αποχών αντί για βέτο Αποχή από τη σύνδεση αποφάσεων εξωτερικής πολιτικής με «ουσιαστικά άσχετα» ζητήματα Εξέταση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι Συνθήκες της ΕΕ για μετάβαση από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία Παροχή «τεκμηριωμένων ζωτικών λόγων» για να μπλοκαριστεί μια τέτοια μετάβαση«Το νομικό πλαίσιο και για τις πέντε αυτές αρχές υπάρχει ήδη. Είναι αποκλειστικά δική μας ευθύνη να τις εφαρμόσουμε στην πράξη και έτσι να προωθήσουμε την εξωτερική μας πολιτική», αναφέρει η επιστολή.
Η ιδέα ενεργοποίησης της λεγόμενης «ρήτρας γέφυρας» του άρθρου 31, ώστε να γίνει μετάβαση από την ομοφωνία στην ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία, αποτελεί αντικείμενο συζήτησης εδώ και χρόνια στις Βρυξέλλες και ήρθε στο προσκήνιο μετά την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Η μετάβαση θα μπορούσε να γίνεται κατά περίπτωση και όχι συνολικά.
Οι υποστηρικτές υποστηρίζουν ότι θα επιτάχυνε τη λήψη αποφάσεων και θα απέφευγε περιττά βέτο, ενώ οι επικριτές θεωρούν ότι θα υπονόμευε τη δημοκρατική νομιμοποίηση. Τα μικρά κράτη μέλη αντιμετωπίζουν το βέτο ως χρήσιμο εργαλείο και έσχατο καταφύγιο για την υπεράσπιση των θέσεων και των συμφερόντων τους έναντι των μεγαλύτερων χωρών.
Η «ρήτρα γέφυρας» έχει περιγραφεί ως ένα «δίλημμα τύπου Catch-22», καθώς η μετάβαση από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία απαιτεί η ίδια ομοφωνία, πράγμα που σημαίνει ότι οι αντίθετες φωνές είναι βέβαιο ότι θα κερδίσουν τη μάχη. Η κοινή επιστολή ζητά «ουσιαστικές» διαβουλεύσεις για την αντιμετώπιση τυχόν αντιπαραθέσεων και την επίτευξη συμβιβασμού.
Η ώθηση για αναμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ έχει ενισχυθεί μετά την εκλογική ήττα του Όρμπαν στην Ουγγαρία, την οποία πολλοί θεωρούν ως ένα πολύτιμο παράθυρο ευκαιρίας που θα μπορούσε να κλείσει αν η Μαρίν Λεπέν, μια ένθερμη ευρωσκεπτίστρια, κερδίσει τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους.
Η Γερμανία και η Γαλλία έχουν παρουσιάσει ένα σχέδιο που θα ενισχύσει τον ρόλο της ύπατης εκπροσώπου Κάγια Κάλας, αλλά θα τη θέσει υπό την άμεση εποπτεία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
euronews