Στον αντίποδα, σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΔΕΜ, οι μειώσεις ήταν αισθητά μικρότερες σε αρκετές νησιωτικές περιοχές. Σε έξι νησιωτικούς Νομούς η πτώση ήταν κάτω από 30%, ενώ στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο δεν ξεπέρασε το 15%.
Δραματική είναι η υποχώρηση των γεννήσεων στην Ελλάδα την τελευταία δεκαπενταετία, με τις απώλειες να είναι ιδιαίτερα έντονες σε πολλές περιοχές της ηπειρωτικής χώρας. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 42% μεταξύ 2009 και 2024, από 117.440 σε μόλις 68.310.
Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι ίδια σε ολόκληρη τη χώρα. Σε έξι Νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας — Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία και Φλώρινα — η μείωση των γεννήσεων ξεπέρασε το 50%. Σε ακόμη δέκα Νομούς, η πτώση κυμάνθηκε μεταξύ 45% και 50%.
Στον αντίποδα, οι μειώσεις ήταν αισθητά μικρότερες σε αρκετές νησιωτικές περιοχές. Σε έξι νησιωτικούς Νομούς η πτώση ήταν κάτω από 30%, ενώ στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο δεν ξεπέρασε το 15%.
Οι γεννήσεις έχουν σχεδόν υποδιπλασιαστεί
Η δημογραφική υποχώρηση δεν αφορά μόνο την τελευταία δεκαπενταετία. Από περίπου 148.000 γεννήσεις ετησίως κατά μέσο όρο το 1979-80, ο αριθμός περιορίστηκε σε περίπου 67.000 το 2024-25.
Την ίδια περίοδο, η μέση ηλικία των γυναικών κατά την απόκτηση παιδιού αυξήθηκε κατά σχεδόν έξι χρόνια, από 26,2 σε 32,2 έτη. Παράλληλα, ο δείκτης γονιμότητας υποχώρησε από περίπου 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 1979-80 σε περίπου 1.240 το 2024-25.
Η πτώση των γεννήσεων συνδέεται πλέον και με έναν δεύτερο καθοριστικό παράγοντα: τη συρρίκνωση του αριθμού των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Μεταξύ 2009 και 2024, οι γυναίκες ηλικίας 25-44 ετών μειώθηκαν κατά περίπου 480.000, ή 28%.
Οι θάνατοι υπερβαίνουν πλέον σημαντικά τις γεννήσεις σε πολλές περιοχές
Η δημογραφική εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν συνυπολογιστούν οι θάνατοι. Σε εθνικό επίπεδο, το 2024 καταγράφηκαν 184 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, έναντι μόλις 92 το 2009.
Οι περιφερειακές διαφορές είναι τεράστιες. Σε επίπεδο Περιφερειακών Ενοτήτων, η αναλογία το 2024 κυμάνθηκε από 49 έως 376 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.
Μόλις 5 από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες — Θήρα, Μύκονος, Κως, Νάξος και Ρέθυμνο — είχαν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους. Αντίθετα, σε 17 Περιφερειακές Ενότητες, κυρίως στην ηπειρωτική Ελλάδα, καταγράφηκαν 250 έως 376 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις.
Σε ορισμένες περιοχές η αναλογία ξεπερνά ακόμη και τους 3,5 θανάτους για κάθε γέννηση, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τις Σέρρες, την Ευρυτανία και τα Γρεβενά.
Η δημογραφική πίεση δεν είναι ίδια παντού
Σύμφωνα με το ΙΔΕΜ, οι μεγαλύτερες μειώσεις των γεννήσεων εντοπίζονται σε Νομούς που συνδυάζουν χαμηλότερη γονιμότητα στις παλαιότερες γενεές, εντονότερη πτώση της γονιμότητας στις νεότερες γενεές και ταχύτερη συρρίκνωση του πληθυσμού των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας.
Αντίθετα, οι περιοχές όπου οι γεννήσεις παραμένουν υψηλότερες σε σχέση με τους θανάτους χαρακτηρίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό από νεότερο πληθυσμό, μικρότερη μείωση των γεννήσεων και μεγαλύτερη συγκράτηση ή προσέλκυση νέων ανθρώπων μέσω εσωτερικής και διεθνούς μετανάστευσης.
Η εικόνα που προκύπτει είναι επομένως μια Ελλάδα με έντονες δημογραφικές ανισότητες: Ενώ ολόκληρη η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με βαθιά υποχώρηση των γεννήσεων, ορισμένες περιοχές βιώνουν την αλλαγή με πολύ μεγαλύτερη ένταση, με τη σχέση γεννήσεων και θανάτων να αποτυπώνει πλέον ένα ιδιαίτερα ισχυρό δημογραφικό χάσμα μεταξύ νησιωτικών και ηπειρωτικών περιοχών.
Eurovision