DSÖ'nün yayımladığı 2026 Küresel Tüberküloz Raporu'na göre, dünya genelinde tüberküloz nedeniyle yaşanan ölümler azalmaya devam ediyor. Ancak 2025 yılında 10,6 milyon kişi hastalığa yakalanırken 1,13 milyon kişi yaşamını yitirdi.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2026 Küresel Tüberküloz Raporu, önlenebilir ve çoğu durumda tedavi edilebilir bir hastalık olan tüberkülozun (verem) dünya genelinde önemli bir halk sağlığı tehdidi olmaya devam ettiğini ortaya koydu.
187 ülke ve bölgeden toplanan verilere dayanan rapora göre, 2025 yılında dünya genelinde yaklaşık 10,6 milyon kişi tüberküloza yakalandı. Bu sayı, 2024'e kıyasla yaklaşık 75 bin kişilik, yani yüzde 0,7'lik sınırlı bir düşüşe işaret ediyor.
Aynı dönemde hastalık nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı ise 1,13 milyona geriledi. Bu sayı 2024'te 1,18 milyondu. Böylece tüberküloza bağlı ölümler bir yılda yaklaşık yüzde 4 azaldı.
DSÖ'ye göre tüberküloz, dünya genelinde tek bir bulaşıcı etkenden kaynaklanan ölümlerin başlıca nedeni olmayı sürdürüyor.
Ölümler 10 yılda yüzde 35 azaldı ama hedeflere ulaşılamadı
Raporda, tüberkülozla mücadelede önemli bir dönüm noktasına ulaşıldığı belirtildi.
2015 yılında yaklaşık 1,74 milyon olan yıllık ölüm sayısı, 2025 itibarıyla yüzde 35 azaldı. Böylece DSÖ'nün Tüberkülozu Sona Erdirme Stratejisi kapsamında aslında 2020 yılı için belirlenen ölüm azaltma hedefine beş yıllık gecikmeyle ulaşılmış oldu.
Ancak örgütün 2025 için belirlediği hedef, ölümlerin 2015'e kıyasla yüzde 75 azaltılmasıydı.
Yeni vaka görülme hızındaki düşüş de hedeflerin gerisinde kaldı.
2025 yılında dünya genelinde her 100 bin kişide yaklaşık 129 yeni tüberküloz vakası görüldü. Bu oran 2024'te 131'di.
2015'e kıyasla vaka görülme hızındaki azalma yüzde 14'te kalırken DSÖ, 2025'e kadar yüzde 50'lik bir düşüş hedefliyordu.
Örgütün 2030 hedefleri ise tüberküloza bağlı ölümleri yüzde 90, hastalığın görülme hızını yüzde 80 azaltmak.
Vakaların yaklaşık dörtte biri Hindistan'da
Rapora göre, 2025 yılında tüberküloza yakalananların yüzde 88'i hastalık yükünün yüksek olduğu 30 ülkede yaşıyordu.
Küresel vakaların yaklaşık üçte ikisi yalnızca sekiz ülkede görüldü.
Hindistan, dünya genelindeki vakaların yaklaşık dörtte birini oluşturarak ilk sırada yer aldı. Onu yüzde 10 ile Endonezya, yüzde 6,8 ile Filipinler, yüzde 6,5 ile Çin ve yüzde 6,4 ile Pakistan izledi.
Nijerya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Bangladeş de hastalığın en yaygın görüldüğü ülkeler arasında.
Tüberküloza yakalananların yüzde 54'ünü erkekler, yüzde 35'ini kadınlar ve yüzde 11'ini çocuklar oluşturdu.
Yaklaşık 2,2 milyon kişi tanı ve tedavi hizmetlerinin dışında kaldı
DSÖ'nün verilerine göre, 2025 yılında dünya genelinde 8,4 milyon kişiye yeni tüberküloz tanısı kondu. Bu sayı 2024'te 8,3 milyondu.
Ancak tahmini 10,6 milyon yeni vaka dikkate alındığında, hastalığa yakalanan yaklaşık 2,2 milyon kişinin tanı ve tedavi hizmetlerine erişiminde açık bulunduğu görülüyor.
Tanı konan hastaların yalnızca yüzde 59'una ilk aşamada DSÖ tarafından önerilen hızlı tanı testleri uygulandı. Bu oran 2024'te yüzde 54'tü.
Örgüt, 2027 yılına kadar tüberküloz tanısı alan herkesin başlangıçta hızlı tanı testleriyle değerlendirilmesini hedefliyor.
İlaca dirençli tüberkülozla mücadelede büyük açık
Raporda, antibiyotiklere dirençli tüberkülozun da önemli bir sorun olmaya devam ettiği belirtildi.
2025 yılında yaklaşık 370 bin kişinin, tüberküloz tedavisinde kullanılan en güçlü birinci basamak ilaçlardan rifampisine dirençli tüberküloza yakalandığı tahmin edildi.
Ancak bunların yalnızca 155 bin 333'ü tedavi alabildi. Bu da tahmini vakaların yüzde 42'sine karşılık geliyor.
Bununla birlikte tedavi yöntemlerinde ilerleme kaydedildi.
Rifampisine dirençli tüberküloz hastaları arasında altı aylık kısa tedavi rejimlerini kullananların oranı 2024'te yüzde 18 iken 2025'te yüzde 42'ye yükseldi.
Tedavi başarı oranları ise ilaca duyarlı tüberkülozda yaklaşık yüzde 90, rifampisine dirençli tüberkülozda yüzde 70 düzeyinde kaldı.
DSÖ, 2000-2025 yılları arasında uygulanan tüberküloz tedavilerinin yaklaşık 86 milyon ölümü önlediğini tahmin ediyor.
Tüberküloz hastalarının yaklaşık yarısı ağır ekonomik yük altında
Raporda hastalığın yalnızca sağlık açısından değil, ekonomik açıdan da ciddi sonuçlar doğurduğuna dikkat çekildi.
DSÖ'ye göre tüberkülozdan etkilenen hanelerin yaklaşık yarısı, yıllık hane gelirlerinin yüzde 20'sini aşan maliyetlerle karşı karşıya kalıyor.
Bu maliyetler yalnızca sağlık harcamalarını değil, ulaşım gibi sağlık dışı giderleri ve hastalık nedeniyle yaşanan gelir kayıplarını da kapsıyor.
Örgüt, hastaların tedaviye erişimini artırmak için sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi ve sağlık hizmetlerine erişimdeki ekonomik engellerin azaltılması gerektiğini vurguladı.
Uluslararası finansman yüzde 14 azaldı
Raporda öne çıkan en önemli sorunlardan biri de tüberkülozla mücadeleye ayrılan uluslararası kaynakların azalması oldu.
Düşük ve orta gelirli ülkelerde tüberkülozun önlenmesi, teşhisi ve tedavisi için sağlanan toplam finansman 2024'te 6 milyar dolarken 2025'te 6,6 milyar dolara yükseldi.
Ancak uluslararası bağışçıların sağladığı kaynaklar aynı dönemde yüzde 14 azalarak 1,1 milyar dolardan 940 milyon dolara geriledi.
Buna karşılık ülkelerin kendi bütçelerinden ayırdığı kaynaklar 4,9 milyar dolardan 5,63 milyar dolara çıktı.
DSÖ, tüberkülozla mücadele için 2027 yılına kadar yıllık 22 milyar dolarlık finansmana ulaşılması gerektiğini belirtiyor. Mevcut kaynaklar ise bu hedefin yalnızca yüzde 30'unu karşılıyor.
Örgüt, uluslararası finansmandaki kesintilerin bazı ülkelerdeki etkilerinin henüz tam olarak ortaya çıkmamış olabileceği uyarısında bulundu.
Üç yeni aşı adayı son aşama klinik deneylerde
Rapora göre Ağustos 2026 itibarıyla dünya genelinde klinik geliştirme aşamasında 12 tüberküloz aşı adayı var.
Bunlardan üçü, aşıların güvenliliğinin ve etkinliğinin daha geniş katılımcı gruplarında değerlendirildiği Faz 3 klinik araştırmalarına ulaşmış durumda.
DSÖ, yeni ve etkili aşıların geliştirilmesini tüberküloz salgınını sona erdirmek için gerekli teknolojik ilerlemeler arasında değerlendiriyor.
DSÖ: 'Her yıl bir milyondan fazla insan önlenebilir bir hastalıktan ölüyor'
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, rapora ilişkin değerlendirmesinde, birçok ülkenin finansman kesintilerine rağmen tüberküloz vakalarını ve ölümlerini azaltmayı sürdürmesinin cesaret verici olduğunu belirtti.
Ancak Ghebreyesus, önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık nedeniyle her yıl bir milyondan fazla insanın hayatını kaybettiğine dikkat çekti.
Ülkelere tüberküloz hizmetlerine erişimi artırma, temel finansman kaynaklarını koruma ve yeni tedavi ile önleme araçlarının geliştirilmesini hızlandırma çağrısında bulundu.
euronews