ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın Cuma günü tamamen açılacağını söyledi. Denizcilik şirketleri ise trafiğin normale dönmesinin haftalar alacağı görüşünde.
Washington ve Tahran, aylardır süren silahlı çatışmayı sona erdirecek barış anlaşmasına varıldığını duyurdu. Uzlaşı haberinin ardından ABD Başkanı Donald Trump, tüm dünya için kritik önemdeki enerji güzergâhı olan Hürmüz Boğazı'nın Cuma günü "tamamen açık" olacağını söyledi.
Trump, "Hürmüz Boğazı'ndan petrol dolu gemiler hareket etmeye başladı" dedi. İranlı medya kuruluşları ise Pazartesi akşamı bölgeden üç petrol tankeri ile iki yük gemisinin geçtiğini aktardı.
İran: Nihai mutabakat değil
ABD, İran ve arabulucu Pakistan, barış anlaşmasının Cuma günü İsviçre'de imzalanacağını açıkladı. Ancak ABD yönetimine mensup üst düzey bir yetkili, Trump, Başkan Yardımcısı J.D. Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ın metni hâlihazırda dijital ortamda imzaladığını belirtti.
Trump, "Bu çok güçlü bir belge, kamuoyuyla paylaşmak istiyorum. Muhtemelen çok yakında açıklanacak" dedi.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Garibabadi ise, anlaşmanın savaşa "anında son verdiğini" ve iki ay içinde "nihai mutabakat" görüşmelerinin yapılacağını duyurdu. İran ordusu anlaşmayı zafer olarak nitelendirirken, Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan "bölge için büyük bir başarı" değerlendirmesinde bulundu.
Denizcilik şirketleri temkinli
Trump'ın "Cuma günü Hürmüz açılacak" duyurusuna rağmen denizcilik sektörü temkinli. Japonya'nın önde gelen denizcilik şirketi Mitsui OSK Lines'ın Genel Müdürü Jotaro Tamura, gemi sahiplerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yeniden başlatmalarının haftalar alabileceğini açıkladı.
Tamura, Financial Times gazetesine verdiği röportajda, sektörde ABD-İran anlaşmasının "somut" bir nitelik taşıdığına dair güven oluşması gerektiğini vurguladı.
Tamura, "Yalnızca ilgili ülkeler arasında basit bir anlaşma değil, bu mutabakatın somutlaşması ve Hürmüz Boğazı'nda gerçek koşullara yansıması gerekiyor. Ancak o zaman denizcilik şirketleri boğazdan geçme konusunda kendilerini rahat hissedebilir" dedi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de anlaşmaya temkinli yaklaşan tarafta. Arakçi, "Kırık taahhütlerin olduğu tarihimiz var, anlaşmaların paramparça edildiği bir tarih... Bunların hepsi zihnimizde" diye konuştu.
ABD savaş tazminatı ödeyecek mi?
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bağai, Washington'un yurt dışındaki hesaplarda dondurulmuş İran paralarını serbest bırakmayı ve savaş tazminatı ödemeyi "taahhüt ettiğini" açıkladı. İran'ın Mehr haber ajansı, nihai mutabakat için müzakereler başlamadan önce 12 milyar dolarlık donmuş varlığın serbest bırakılacağını duyurdu.
Vance ise Fox News'e verdiği demeçte, anlaşma kapsamında İran'a herhangi bir vergi mükellefi parasının gitmeyeceğini vurguladı.
Savaş tazminatı konusu ve yurtdışındaki İran varlıklarının akıbeti belirsizliğini koruyor.
Nükleer ve Lübnan belirsizliği
Bir diğer belirsizlik alanı da İran'ın nükleer programının geleceği ve İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırıları.
Başkan Yardımcısı Vance, ABD ve Birleşmiş Milletler (BM) nükleer denetçilerinin İran'a giriş izninin anlaşmanın temel unsurlarından biri olduğunu belirtti. Vance ayrıca mutabakat muhtırasında yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum stoklarının imha edilmesinin açıkça öngörüldüğünü söyledi. Trump ise, İran'ın 20 yıl süreyle uranyum zenginleştirmeyi askıya almasını müzakere ettiklerini ancak 15 yılda uzlaşabileceklerini ima etti.
Diğer taraftan İran Dışişleri sözcüsü Bağai, anlaşma kapsamında İsrail'in Lübnan'daki saldırılara son vereceğine dair ABD'den güvence beklediklerini belirtti.
İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ise, İsrail güçlerinin Lübnan, Suriye ve Gazze'de "gerektiği sürece" kalacağını açıkladı. İsrail ABD-İran arasındaki uzlaşının kendilerini bağlamadığını belirtirken, Tahran'ın hâlâ İsrail'e yönelik tehdit oluşturduğunu savunuyor.
Reuters,AFP / BÜ,MUK
DW