Rusya’dan acil göç desteği talebi temmuz ayından bu yana sekiz kat arttı. “Nasıl ülkeyi terk ederim?” ve “seferberlik” aramaları 2023 başından bu yana en yüksek seviyeye çıkarken, elektronik celp sistemi de bildirim gönderilen kişilere otomatik yurt dışına çıkış yasağı uygulanmasına imkan tanıyor.
Rusya’da yeni bir askeri seferberlik ilan edilebileceğinden endişe edenler, olası yurt dışına çıkış kısıtlamaları devreye girmeden önce ülkeyi terk etmeye başladı. Savaş karşıtı Ark projesine göre, Rusya’dan acil yardım ve göç danışmanlığı talepleri yaz başından bu yana yaklaşık sekiz kat arttı.
Hareketlilik, cuma günü başlayan ve pazar günü sona erecek Rusya Devlet Duması seçimleriyle aynı döneme denk geldi.
Kremlin karşıtları ve bazı Batılı hükümetler, Moskova’nın Ukrayna’daki savaşta asker sayısını artırmak amacıyla seçimlerin ardından yeni bir seferberlik ilan etmeye hazırlandığını öne sürüyor. İddialara göre, kamuoyunda tepki çekebilecek böyle bir kararın seçimleri etkilememesi için oylama sonrasına bırakılması planlanıyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise seferberlik iddialarını “tamamen saçmalık” olarak nitelendirdi. Buna karşın bağımsız Rus medyasına göre, yaz aylarından bu yana yeni bir seferberlik olmayacağı yönünde 17 ayrı resmi açıklama yapıldı.
İnsan hakları aktivisti ve Ark projesi koordinatörü Jan Slovitsky, mevcut hareketliliğin 2022’de yaşananlardan çıkarılan derslerle bağlantılı olduğunu söyledi. Yeni gelenlere yardım ettiği Ermenistan’ın başkenti Erivan’dan konuşan Slovitsky, “Temmuz ortasından bu yana Rusya’da seferberlik riski, yakıt sıkıntısı ve internete erişim sorunları nedeniyle panik büyüyor,” dedi.
Slovitsky, “İnsanlar önceki dalgalarda ne yaşandığını gördükleri için erkenden ayrılıyor. Ermenistan bir göç kriziyle karşı karşıya. Hatta belki de şimdiden bu krizin içindeyiz,” ifadelerini ekledi.
'Ülkeyi nasıl terk ederim?' aramaları arttı
Rusların yurt dışına taşınmasına yardımcı olan kuruluşlara göre, günlük yardım talebi temmuz ayından bu yana yaklaşık 70’ten 120’ye yükseldi.
Bağımsız Rus medyasının Yandex ve Google verilerine dayandırdığı analizlere göre, “nasıl ülkeyi terk ederim” ve “seferberlik” ifadelerine yönelik aramalar yaz aylarında ve eylülün ilk 10 gününde 2023’ün başından bu yana en yüksek seviyeye çıktı.
Olası bir seferberliğe yönelik hazırlıkların sahada da görülmeye başladığı belirtiliyor. On binlerce kişiye, çağrılmaları halinde izlemeleri gereken adımları içeren bildirimler gönderildi. Ayrıca elektronik celp sistemi devreye alındı.
Bu sistemde, kişiye celp gönderildiği anda yurt dışına çıkış yasağı otomatik olarak uygulanabiliyor.
Eylül başında Krasnodar’daki pasaport kontrolünde, 2024’te askerlik hizmetini tamamlayan Rostov bölgesi sakini 24 yaşındaki bir kişi durduruldu.
Kendisine, ülkeyi terk etmesini yasaklayan bir bildirim tebliğ edildi. Bunun söz konusu sınır geçiş noktasında kayda geçen ilk vaka olduğu bildirildi.
Moskova Şehir Duması’nda daha önce belediye milletvekili adayı olan Daniil Neonov da ülkeyi son anda terk ettiğini anlattı.
“Bir ya da iki gün daha bekleseydim büyük ihtimalle çıkmama izin vermeyeceklerdi. Çünkü yurt dışına çıkışımı engelleyeceklerdi,” diyen Neonov, “Elektronik celp aldım ama yine de çıkmayı başardım,” ifadelerini kullandı.
Uluslararası basında yer alan haberlere göre, seferberlik endişesi siyasi ve ekonomik elitlere ve askerlik şubelerinde çalışanlara da yayıldı. Bazı yetkililerin yurt dışında banka hesapları açmaya ve varlıklarını ülke dışına taşımaya başladığı öne sürüldü.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy de ağustos ayında istihbarat verilerine dayanarak Rusya’da yeni bir seferberlik riski bulunduğunu söyledi.
Kiev yönetimi, Kremlin’in yıl sonuna kadar birkaç yüz bin kişiyi hızla silah altına almayı, gelecek yıl ise en az aynı sayıda kişiyi daha askere çağırmayı planladığını öne sürdü. Moskova bu iddialara ilişkin açıklama yapmadı.
Öncelikli tercih vizesiz gidilebilen komşu ülkeler
Rusya’dan ayrılanların öncelikle vizesiz seyahat edilebilen Ermenistan, Gürcistan ve Kazakistan’a yöneldiği belirtiliyor. Erivan yönetimi de son günlerde ülkeye gelen Ruslara yardım etmeye hazır olduğunu açıkladı.
Mevcut göç dalgasının tam boyutu bilinmiyor. Ancak hareketliliğin, 2022’deki kısmi seferberlik ilanının ardından yaşanan kitlesel çıkıştan daha sınırlı olduğu değerlendiriliyor.
Bağımsız tahminlere göre, 2022’de kısmi seferberliğin ilan edilmesinden sonraki birkaç hafta içinde 600 bin ila 700 bin kişi Rusya’dan ayrıldı.
Söz konusu seferberlik kararı resmi olarak hiçbir zaman iptal edilmedi. O dönemde silah altına alınanların da terhis edilmediği belirtiliyor.
Güvenlik gerekçesiyle adı açıklanmayan 28 yaşındaki bir pazarlama uzmanı, ülkeyi terk etmenin kendisi için zor olduğunu söyledi.
“Rusya’dan ayrılmak çok üzücü. Ailem burada, yaşlı büyükannem ve büyükbabam burada. Kız arkadaşım da burada ve hâlâ tıpta uzmanlık eğitimine devam ediyor. Onu geride bırakmak benim için çok zor,” dedi.
18-20 Eylül tarihleri arasında düzenlenen Duma seçimlerine yalnızca Moskova’nın Ukrayna’daki savaşını destekleyen partilerin katıldığı belirtiliyor. Acil ateşkes ve barış görüşmeleri çağrısı yapan Yabloko’nun seçimlere katılması ise ağustos ayında Rusya Yüksek Mahkemesi tarafından engellendi.
euronews