Rekor sıcaklıklar, kuraklık ve aşırı hava olayları Avrupa'da giderek daha sık görülüyor. Uzmanlara göre kıta, iklim değişikliğinin etkilerini en hızlı hisseden bölgelerin başında geliyor.
Batı Avrupa'nın büyük bölümü, yoğun bir ilkbahar sıcak hava dalgasınınetkisi altında. İngiltere ve İrlanda'dan başlayıp Almanya ve Fransa üzerinden İspanya ve İtalya'ya kadar uzanan geniş bir bölgede mevsim normallerinin çok üzerinde sıcaklıklargörülüyor.
Mevsim dışı bu sıcaklıkların nedeni "ısı kubbesi" olarak adlandırılan hava olayı. Kuzey Afrika kaynaklı olan, güçlü ve yavaş hareket eden yüksek basınç sistemi, sıcak havayı Avrupa üzerinde adeta kaynayan bir tencerenin kapağı gibi hapsediyor. Avrupa Birliği (AB) Copernicus İklim Değişikliği Servisi'ne göre, son 25 yılda bu tür hava sistemleri Avrupa'da daha sık görülmeye başladı. Bu durum da sıcak hava dalgalarının daha sık ve daha şiddetli yaşanmasına yol açıyor.
Londra Imperial College'da iklim bilimi profesörü olan Friederike Otto ise "Bu ölçekteki sıcaklıklar geçmişte yazın en sıcak dönemlerinde bile istisnai kabul edilirdi" dedi. Otto, "Bu rekor sıcaklıklarda iklim değişikliğininizleri açıkça görülüyor" diyor.
Avrupa iki kat daha hızlı ısınıyor
Son sıcak hava dalgasının fosil yakıt kaynaklı sera gazı etkisiyle ne ölçüde güçlendiğini söylemek için henüz erken.
Ancak Otto'nun kurucuları arasında yer aldığı ve İngiltere merkezli iklim bilimcilerin oluşturduğu Dünya Hava Olayları (World Weather Attribution - WWA) girişiminin, 2003 yılından bu yana Avrupa'da yaşanan çok sayıda sıcak hava dalgası üzerine yaptığı analizler, bu aşırı hava olaylarının insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle çok daha olası ve daha şiddetli hale geldiğini ortaya koydu.
Nisan ayında yayımlanan Avrupa İklim Durumu raporuna göre, kıtanın en az yüzde 95'i 2025 yılında ortalamanın üzerinde sıcaklıklar yaşadı. 30 derecenin üzerindeki sıcak hava dalgaları Kuzey Kutup Dairesi'ne kadar ulaştı. Deniz yüzeyi sıcaklıkları ise şimdiye kadarki en yüksek seviyeye çıktı.
Raporun hazırlanmasına katkı sunan kuruluşlardan Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nin yöneticilerinden Florian Pappenberger, "Avrupa en hızlı ısınan kıta ve bunun etkileri şimdiden çok ağır hissediliyor" saptamasını yapıyor.
Avrupa, küresel ortalamanın yaklaşık iki katı hızla ısınıyor. Kıtadaki ortalama sıcaklık, 19'uncu yüzyılın sonlarındaki sanayi öncesi döneme kıyasla 2,5 derece arttı. Dünya genelindeki ortalama artış ise 1,4 derece olarak ölçüldü.
Sıcaklık neden artıyor?
Bu hızlanmış ısınmanın nedenlerinden biri, coğrafi konum. Avrupa, dünyada kendisinden daha hızlı ısınan tek bölge olan Arktik ile bağlantılı.
Copernicus verilerine göre, Kuzey Kutbu çevresindeki ortalama sıcaklık artışı şimdiden 3,3 dereceyi aştı. Bunun nedenlerinden biri, buzların erimesiyle ortaya çıkan koyu renkli okyanus yüzeylerinin güneş ışığını yansıtmak yerine emmesi.
"Albedo etkisi" olarak bilinen bu süreç Avrupa'da da görülüyor. Alplerin yüksek kesimleri gibi geçmişte yıl boyunca ya da yaz sonuna kadar karla kaplı kalan bölgeler artık giderek daha uzun süre karsız kalıyor. Koyu renkli zeminler güneş ışınlarını uzaya daha az yansıttığı için ısınma hızlanıyor.
Değişen rüzgârlar hava düzenlerini etkiliyor
Bilim insanları Avrupa'daki ısınmayı, batıdan Avrupa'ya doğru uzanan ve "jet akımı" olarak nitelendirilen yüksek irtifadaki rüzgâr değişimleriyle de ilişkilendiriyor. Geçmişte daha istikrarlı olan bu güçlü hava akımları iklim değişikliği nedeniyle bozuldu. Bunun sonucu olarak aşırı hava olayları daha uzun süre etkili olmaya başladı.
Almanya'daki Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü'nde görev yapan Efi Rousi'nin liderliğinde 2022 yılında yapılan araştırma, jet akımının iki kola ayrıldığı dönemlerin arttığını ve bunun özellikle Batı Avrupa'da daha fazla sıcak hava dalgasına yol açtığını ortaya koydu.
Rousi, bu durumu şöyle açıklıyor:
"Normal koşullarda Avrupa'ya Kuzey Atlantik'ten gelen hava sistemleri serinletici etkiye neden olur. Ancak jet akımı iki kola ayrıldığında bu sistemler kuzeye yöneliyor ve Batı Avrupa üzerinde kalıcı sıcak hava dalgaları gelişebiliyor."
Daha temiz hava da ısınmayı artırıyor
Paradoksal biçimde, başka bir çevre sorununu çözmeye yönelik çabalar da Avrupa'daki ısınmaya katkıda bulunmuş olabilir.
2025 Avrupa İkliminin Durumu raporuna göre, 1980'lerden bu yana uygulanan daha sıkı hava kalitesi kuralları, hava kirliliğini azaltırken sıcaklıkların yükselmesine de katkı sağladı.
Temiz hava düzenlemeleri öncesinde araç egzozlarından ve fabrika bacalarından çıkan sülfat ve nitrat parçacıkları güneş ışığını yansıtarak kıtanın serinlemesine yardımcı oluyordu. Bu parçacıklar, sera gazlarının yol açtığı ısınmanın bir bölümünü dolaylı olarak dengeliyordu.
Birleşmiş Milletler (BM) Dünya Meteoroloji Örgütü ile İngiltere Meteoroloji Kurumu'nun en son raporuna göre, önümüzdeki beş yıl içinde küresel ortalama sıcaklıkların rekor seviyelere yaklaşması bekleniyor. Raporda, 2031'den önce dünyanın şimdiye kadarki en sıcak yılını yaşamasının "muhtemel" olduğu belirtiliyor.
Ancak iklim bilimciler bunun emisyon azaltma çabalarından vazgeçilmesi gerektiği anlamına gelmediğini vurguluyor. 2000 yılından bu yana yenilenebilir enerjinin hızla yaygınlaşması, küresel ısınmayı en kötü senaryolardan uzaklaştırdı. Birleşmiş Milletler de bu ayın başında fosil yakıtlardan "hızlı, adil ve hakkaniyetli bir geçişi" desteklemeyi sürdürme kararı aldı.
BM Genel Sekreteri António Guterres, bu ay yaptığı açıklamada "Önümüzdeki görev açık" dedi ve sıcaklık artışını sınırlamak için çabaların sürdürülmesi çağrısında bulunarak bunun "herkes için daha güvenli, daha adil ve daha dayanıklı bir gelecek" inşa etmek açısından gerekli olduğunun altını çizdi.
DW
