Ortadoğu'da ateşkes sallantıda, ABD ile İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki güç mücadelesi tansiyonu tırmandırdı, petrol fiyatları artıyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın, Tahran rejiminin ablukasını sona erdirerek Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğünün yeniden tesisi için Pazartesi günü başlattığı "Özgürlük Projesi" operasyonu, İran ile ABD arasında gerilimi yeniden tırmandı.
Küresel ticaret açısından stratejik öneme sahip boğazın kontrolünü ele geçirme mücadelesine girişen taraflar arasında yaşanan sıcak çatışmalar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) İran'ın saldırılarına hedef olması, yaklaşık bir aydır yürürlükte olan ateşkesi daha da kırılgan hale getirdi.
Ateşkesin geleceğinin tehlikeye girmesi nedeniyle, petrol fiyatları yeniden yükselişe geçti.
ABD İran ablukasını deldiğini açıkladı
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Trump'ın İran ablukasını kırmayı hedefleyen girişiminin Pazartesi uygulanmaya başlanmasıyla birlikte, Amerikan güdümlü füze destroyerlerinin ve iki ABD bayraklı ticari geminin Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğini duyurdu.
Danimarka'nın yük taşımacılığı devi Maersk bugün yaptığı açıklamada, İran savaşının başlamasından bu yana bölgede mahsur kalan ABD bayrakları Alliance Fairfax gemisinin, ABD ordusu eşliğinde Hürmüz Boğazı'ndan geçmeyi başardığını doğruladı.
Açıklamada, "Geçiş herhangi bir olay yaşanmadan tamamlandı ve tüm mürettebat üyeleri güvende" ifadeleri yer aldı.
İran ise ABD savaş gemilerinin boğazdan geçişi sırasında önce telsizle Amerikan ordusunu "ateşkesin ihlalinin oluşturduğu tehlike konusunda" uyardığı, uyarının gözardı edilmesi üzerine de uyarı ateşi açıldığını duyurdu.
İran Devrim Muhafızları, "ABD savaş gemilerine doğru birkaç füze fırlattığını" açıkladı.
Trump: "Yedi bot vurduk!"
ABD Başkanı Donald Trump da tırmanan gerilim hakkında açıklama yaptı.
Trump, sosyal medya paylaşımında, Hürmüz'deki ablukayı delmeye dönük inisyatifine İran'ın saldırılarla sergilediği direnişi küçümsedi.
"İran birkaç atış yaptı" sözlerini kaydeden ve İran ordusunun bu saldırılarında Güney Kore tankerini hedef aldığına işaret eden Trump, buna karşın Amerikan ordusunun 7 İran botunu vurduğunu, zaten İran'ın da artık elinde başka bir şey kalmadığını savundu. ABD Başkanı bir süredir yaptığı açıklamalarda savaş esnasında İran donanmasını "yok ettiklerini" söylüyor.
Trump'a dün akşam ABD'li radyocu ve siyaset yorumcusu Hugh Hewitt'in programında, Hürmüz Boğazı'nda karşılıklı açılan ateş sonrası ateşkesin hâlen yürürlükte olup olmadığı da soruldu. ABD Başkanı, "Ateşkes bitti mi Sayın Başkan? Bu gece onları vuracak mıyız?" diye soran muhafazakâr yorumcuya "Bunu söyleyemem" diye yanıt verdi. Trump, "Bu soruyu yanıtlasaydım, 'Bu adam ABD'yi yönetecek kadar zeki değil' derdin" diye ekledi.
Birleşik Arap Emirlikleri'ne saldırı tansiyonu tırmandırdı
Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sıcak çatışmalara paralel olarak İran'ın BAE'nin Fuceyra limanındaki petrol tesislerini insansız hava aracıyla (İHA) hedef alması tansiyonu tırmandırdı.
İranlı yetkililer, saldırının planlı olmadığını, saldırıyı ABD savaş gemilerinin Hürmüz Boğazı'ndan "yasa dışı geçişinin" tetiklediğini söylediler.
ABD'nin yakın müttefiki ve aynı zamanda İsrail'in Arap ortağı BAE ise yaptığı açıklamada İran'ın saldırılarını "kabul edilemez ve tehlikeli bir tırmanış" olarak nitelendirdi.
BAE, saldırının ardından tüm okullara haftanın geri kalanında uzaktan eğitime dönmesini emretti. BAE'nin İran'ı hedef alabileceği iddia ediliyor.
İran'dan "Özgürlük Projesi, Çıkmaz Projesidir" tehdidi
İran, Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemilerin geçişini sağlamak hedefiyle uygulanacağını duyurduğu Özgürlük Projesi inisiyatifine "hezeyanın yansıması" sözleriyle sert tepki göstermiş, ABD'nin boğaza herhangi bir müdahalesini ateşkesin ihlali olarak değerlendireceklerini açıklamıştı.
ABD'nin geri adım atmaması üzerine dün tırmanan gerilim üzerine açıklama yapan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi "Hürmüz Boğazı'ndaki olaylar, siyasi bir krize askeri bir çözümün olmadığını açıkça ortaya koyuyor" mesajını verdi.
Arakçi, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Pakistan'ın nazik çabalarıyla görüşmeler ilerleme kaydederken, ABD kötü niyetliler tarafından tekrar bataklığa sürüklenmekten sakınmalıdır. Birleşik Arap Emirlikleri de aynı şekilde dikkatli olmalıdır. Özgürlük Projesi, Çıkmaz Sokak Projesidir" sözlerini kaydetti.
ABD ile Pakistan arabuluculuğunda yürütülen müzakerelere başkanlık eden İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da ABD'yi ateşkesi ihlal etmekle suçladı.
Hürmüz Boğazı'nda "yeni dengenin şekillenme aşamasında olduğunu" savunan Kalibaf "biz henüz başlamadık" sözleriyle gözdağı verdiği ABD'nin boğazdaki "kötü niyetli varlıklarının azalacağını" iddia etti.
Merz: Tahran dünyayı rehin almaktan vazgeçmeli
Bölgede tırmanan gerilimin, küresel ekonomide sarsıntıya yol açan enerji krizini daha da derinleştirmesinden endişe duyan uluslararası toplum teyakkuzda.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron art arda açıklamalarla İran'ın BAE'yi hedef alan saldırılarını kınadı, ateşkesin korunması, ihtilafa çözüm bulunması çağrısı yaptı.
Almanya Başbakan Merz, sosyal medya hesabından paylaştığı açıklamada, "Tahran müzakere masasına dönmeli, bölgeyi ve dünyayı rehin almaktan vazgeçmelidir: Hürmüz Boğazı'ndaki abluka sona ermelidir. Tahran nükleer silaha sahip olmamalıdır. Ortaklarımıza yönelik başka hiçbir tehdit veya saldırı olmamalıdır" ifadelerine yer verdi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Hürmüz Boğazı'nın açılması gerektiğine vurgu yaptı ve ihtilafın ancak bölge ülkelerine gerekli güvenlik garantilerini sağlayan sağlam bir anlaşma yoluyla kalıcı olarak çözüme kavuşturulabileceğini söyledi.
DW, Reuters, AFP, dpa/ DA, TY
DW
