Νομοθετική ρύθμιση για τα κοινωνικά δίκτυα ανακοινώνει σήμερα ο Μητσοτάκης
Σε μια κίνηση που αναμένεται να προκαλέσει ευρεία συζήτηση και σίγουρα μεγάλες αντιδράσεις, η κυβέρνηση προχωρά στην ανακοίνωση νομοθετικής ρύθμισης για τον αποκλεισμό των ανηλίκων κάτω των 15 ετών από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat (όλα τα κοινωνικά δίκτυα που έχουν γίνει ουσιαστικά δεύτερη φύση για τις νεότερες γενιές) τίθενται στο επίκεντρο μιας εθνικής στρατηγικής για την προστασία των παιδιών από τον ψηφιακό εθισμό.
Τι Προβλέπει το Σχέδιο
Το νομοσχέδιο, που βρίσκεται στα σκαριά εδώ και μήνες, εισάγει το λεγόμενο σύστημα «ψηφιακού κόφτη»: υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας για όσους θέλουν να εγγραφούν ή να παραμείνουν ενεργοί στις πλατφόρμες, με το όριο να τίθεται στα 15 έτη.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι παιδιά από την Τρίτη Γυμνασίου και κάτω δεν θα έχουν πρόσβαση στα δημοφιλή κοινωνικά δίκτυα.
Κεντρικό εργαλείο της επαλήθευσης αναμένεται να αποτελέσει το Kids Wallet, η εφαρμογή που έχει ήδη αναπτυχθεί από το ελληνικό Δημόσιο και χρησιμοποιείται ευρέως για γονικό έλεγχο της διαδικτυακής δραστηριότητας.
Οι πλατφόρμες που επιθυμούν να συμμορφωθούν μπορούν να ενσωματώσουν το Kids Wallet ως επιπλέον φίλτρο ταυτοποίησης.
Κύριος αρχιτέκτονας της πρωτοβουλίας από την πλευρά της κυβέρνησης είναι ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, ενώ η εποπτεία από το Μέγαρο Μαξίμου ανήκει στον Άκη Σκέρτσο, ο οποίος έχει ασχοληθεί εκτενώς με το ζήτημα. Μετά τον πρόσφατο ανασχηματισμό, το χαρτοφυλάκιο της Ψυχικής Υγείας (άρρηκτα συνδεδεμένο με την παρούσα πρωτοβουλία) πέρασε στα χέρια του Άδωνι Γεωργιάδη.
Οι Προκλήσεις της Εφαρμογής
Το εγχείρημα δεν είναι αναμφίβολα απλό. Οι μεγάλες πλατφόρμες Ευρωπαϊκά εδρεύουν στην Ιρλανδία, γεγονός που περιπλέκει την επιβολή κυρώσεων σε εθνικό επίπεδο. Η κυβέρνηση γνωρίζει αυτό το νομικό τοπίο και κινείται με προσοχή: δεν επιδιώκει απαραίτητα άμεση σύγκρουση, αλλά καλεί τις εταιρείες να αναλάβουν ευθύνη και να ενεργοποιήσουν οι ίδιες τα εργαλεία ηλικιακής επαλήθευσης.
Το σχέδιο φιλοδοξεί να λειτουργήσει εντός του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου, αξιοποιώντας τις υποχρεώσεις που έχουν ήδη οι πλατφόρμες στα κράτη-μέλη.
Η Ελλάδα ακολουθεί το παράδειγμα της Αυστραλίας, χώρας που πρώτη εφάρμοσε γενικευμένη απαγόρευση κοινωνικών δικτύων για ανηλίκους, προσαρμόζοντάς το στις ευρωπαϊκές πραγματικότητες.
Ο ίδιος ο Μητσοτάκης είχε προαναγγείλει τη ρύθμιση ήδη από τα μέσα Φεβρουαρίου, από το βήμα του AI Impact Summit στο Παρίσι: «Θα πρέπει να προστατεύσουμε τους νέους μας από τον ψηφιακό εθισμό, και αυτό θα πρέπει βεβαίως να γίνει μέσα από τη διαγενεακή αλληλεγγύη. Και αυτό είναι θέμα προτεραιότητας για τη δική μου κυβέρνηση.»
Τα Social Media, η Βία και η Εποχή μας
Τα κοινωνικά δίκτυα δεν γεννήθηκαν ως εργαλεία χειραγώγησης. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, το Facebook ήταν ένα ψηφιακό «καφενείο» ενηλίκων, το Instagram ένας χώρος φωτογραφικής έκφρασης, το TikTok ανύπαρκτο.
Μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, αυτές οι πλατφόρμες μετατράπηκαν σε ένα παντοδύναμο σύστημα που καθορίζει την κοινωνικοποίηση, την αυτοεικόνα και τη νοητική υγεία εκατομμυρίων παιδιών παγκοσμίως.
Ο λόγος δεν είναι τυχαίος. Τα αλγοριθμικά μοντέλα αυτών των πλατφορμών έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα ένα και μόνο στόχο: τη μέγιστη δυνατή εμπλοκή του χρήστη.
Και για έναν ανήλικο εγκέφαλο που βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη (ιδιαίτερα ο προμετωπιαίος φλοιός, η έδρα της κρίσης και του αυτοελέγχου, για να μιλήσουμε περισσότερο επιστημονικά), αυτή η αδυσώπητη ροή ερεθισμάτων δεν είναι αθώα. Είναι εθιστική εκ σχεδιασμού.
Διαδικτυακή βία και διαπόμπευση: χαρακτηριστικά της εποχής ή αποτυχία αξιών;
Το ερώτημα που συχνά τίθεται είναι εύλογο αλλά παγιδευτικό: φταίνε τα παιδιά; Η απάντηση, αν εξετάσουμε τα δεδομένα με νηφαλιότητα, είναι όχι — τουλάχιστον όχι πρωτίστως.
Το cyberbullying, η διαδικτυακή παρενόχληση, η διαπόμπευση μέσω stories και group chats, η κοινοποίηση ταπεινωτικού περιεχομένου-αυτά δεν είναι εφευρήματα της νέας γενιάς.
Είναι η ψηφιακή μεταφορά παλαιότατων ανθρώπινων συμπεριφορών: του αποκλεισμού, του εκφοβισμού, της ανάγκης για κυριαρχία στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Αυτό που άλλαξε δραματικά είναι η κλίμακα και η μονιμότητα: μια ταπείνωση που κάποτε έμενε μεταξύ τεσσάρων τοίχων, τώρα μπορεί να φτάσει σε χιλιάδες συνομήλικους σε δευτερόλεπτα και να παραμένει αναζητήσιμη εντός του ιστού για πολλά χρόνια.
Τα παιδιά δεν έγιναν χειρότερα. Απέκτησαν ένα εργαλείο που πολλαπλασιάζει τόσο το καλό όσο και το κακό τους, χωρίς να τους έχει διδαχθεί πώς να το χειριστούν.
Η ευθύνη δεν είναι παιδική
Οι αλγόριθμοι γνωρίζουν ότι το θυμωτικό, το σοκαριστικό και το προκλητικό περιεχόμενο παράγει περισσότερες αντιδράσεις (reaction).
Γι’ αυτό το προωθούν. Ένα παιδί 12 ετών που ανοίγει το TikTok δεν επιλέγει συνειδητά να εκτεθεί σε περιεχόμενο ανορεξίας, εξτρεμιστικής ρητορικής ή σεξουαλοποιημένων προτύπων.
Το σύστημα το οδηγεί εκεί, βήμα βήμα, ανίχνευσης κάθε «like» και κάθε δευτερολέπτου παραμονής στην οθόνη.
Αυτό δεν απαλλάσσει τους γονείς, την εκπαίδευση και την κοινωνία από την ευθύνη τους.
Η ψηφιακή παιδεία παραμένει μεγάλο έλλειμμα.
Αλλά το να φορτώνουμε στα παιδιά την αποκλειστική ευθύνη για τη συμπεριφορά τους μέσα σε ένα περιβάλλον που έχει σχεδιαστεί εναντίον τους είναι εξίσου άδικο με το να κατηγορούμε έναν επιβάτη που επιβιβάστηκε σε λάθος αεροπλάνο.
Ένας Νόμος δεν Αρκεί
Η πρωτοβουλία Μητσοτάκη είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, και το γεγονός ότι τυγχάνει ευρείας κοινωνικής αποδοχής δεν είναι συγκυριακό. Οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και αντίθετα με ό,τι κάποιοι πιστεύουν, πολλά από τα ίδια τα παιδιά, αισθάνονται παγιδευμένα σε μια σχέση εξάρτησης που δεν επέλεξαν.
Όμως ένας νόμος από μόνος του δεν μπορεί να αλλάξει την κουλτούρα. Η βία, η διαπόμπευση και ο εθισμός που παρατηρούμε στα social media δεν είναι αποτυχία της παιδικής ηθικής, είναι σύμπτωμα μιας εποχής που επέτρεψε στην τεχνολογία να τρέξει πολύ μπροστά από την ωριμότητα, την εποπτεία και τους θεσμούς. Τα παιδιά είναι τα θύματα, όχι οι κατηγορούμενοι.
Αν θέλουμε πραγματικά να τα προστατέψουμε, η απαγόρευση πρέπει να συνοδευτεί από ψηφιακή παιδεία στα σχολεία, από αλγοριθμική διαφάνεια των πλατφορμών και από μια κοινωνική συζήτηση για το τι είδους παιδική ηλικία θέλουμε να εγγυηθούμε στη γενιά που μεγαλώνει με οθόνη στο χέρι.
zougla.gr
