Donald Trump'ın, İran'la "Tam ve Nihai Bir Anlaşma"ya varılması yönünde ilerleme kaydedildiğini iddia edip, gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini kolaylaştırmak için başlatılan "Özgürlük Projesi"ne ara vermesi, petrol piyasalarını rahatlattı ve ilerleme umudunu yükseltti.
Ancak beklentiler kısa süre sonra bizzat ABD Başkanı'nın kendisi tarafından törpülendi.
İran Çarşamba günü, ABD medyasının isimsiz Amerikalı yetkililere dayanarak iki tarafın Körfez'deki savaşı sona erdirmek için tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya varmak üzere olduğunu söylemesinin ardından, Washington'dan gelen yeni bir teklifi incelediğini açıkladı.
Pakistan'daki arabuluculara yakın bir kaynak Reuters haber ajansına "Çok yakında sonuçlandıracağız. Yaklaşıyoruz" dedi.
Ancak Salı akşamı Truth Social'da "Anlaşmanın sonuçlandırılıp imzalanıp imzalanamayacağını görmek için Özgürlük Projesi'ni askıya aldığını" yazdıktan saatler sonra Trump aniden tonunu değiştirdi.
Çarşamba sabahı yaptığı açıklamada ise İran'la bir anlaşmanın "büyük bir varsayım" olduğunu ve anlaşma sağlanamazsa, "öncekine göre çok daha yüksek bir seviyede ve yoğunlukta" bombardımanın yeniden başlayacağını söyledi.
Başkanın tehdidi, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Beyaz Saray'da İran'a yönelik ABD öncülüğündeki saldırıların, yani Destansı Öfke Operasyonu'nun sona erdiğini açıklamasından 24 saatten kısa bir süre sonra geldi.
Çarşamba sabahı ilerleyen saatlerde Trump, PBS ile yaptığı kısa bir telefon görüşmesinde İran ile anlaşma konusunda iyimser olduğunu söylerken, bunun zorlu bir süreç olduğunu da kabul etti.
"Daha önce de onlarla böyle hissetmiştim" diye konuştu ve "Bakalım neler olacak" diye de ekledi.
Trump ayrıca PBS'e, Pakistan'ın başkenti İslamabad'da ikinci tur görüşmeler için ABD'li temsilcileri göndermesinin "muhtemel olmadığını" söyledi.
Axios ve Reuters, Washington ve Tahran'ın savaşı sona erdirmek için tek sayfalık, 14 maddelik bir mutabakat zaptına yaklaştığını bildirmişti.
Planın, önce çatışmayı sona erdirmeyi hedeflediği ve ardından Hürmüz Boğazı'nın açılması, yaptırımların kaldırılması ve İran'ın nükleer emellerinin dizginlenmesi için görüşmelerin yapılacağı bildirilmişti.
Ancak Axios, bazı ABD'li yetkililerin bir anlaşmaya ve İran lider kadrosundaki gruplar arasında böyle bir anlaşmayı kimin onaylayacağına dair şüphe duyduğunu da bildirdi.
İran Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu sözcüsü İranlı parlamenter İbrahim Rezai, X'te Axios tarafından bildirilen 14 maddenin ABD'nin "arzu listesi" anlamına geldiğini yazdı.
Amerikalılar "gerekli tavizleri vermezse" İran'ın "parmağının tetikte ve hazır olduğunu" da ekledi.
ABD'de de dış politika uzmanları ihtiyatlı bir yaklaşım sergiliyor.
Hem Biden hem de Trump yönetimlerinde Ortadoğu politikası danışmanı olarak görev yapan Grant Rumley, BBC'ye yaptığı açıklamada "Açıkçası, yönetimin, Özgürlük Projesi'ni kamuoyuna duyurduktan saatler sonra aniden durdurmasına bakılırsa, bir anlaşmanın mümkün olduğunu düşünülüyor" dedi.
Washington Yakın Doğu Politikası Enstitüsü'nde araştırmacı olan Rumley, "Ancak daha önce de benzer durumlarla karşılaştık ve çeşitli nedenlerle müzakerelerin son dakikada çöktüğünü gördük" diye de ekledi.
Trump, 7 Nisan'da ateşkes ilan edildiğinden beri bir anlaşmanın yakın olduğunu defalarca ima etti.
17 Nisan'da CBS'e yaptığı açıklamada demeçte, İran'ın "her şeye razı olduğunu" ve ABD'nin zenginleştirilmiş uranyumunu geri çekmesine izin vereceğini söylemişti. Tahran'daki yetkililer ise bu iddiayı kesin bir dille reddetmişti.
Çarşamba günü Beyaz Saray'da Trump "Anlaşma yapmak istiyorlar, müzakere etmek istiyorlar" dedi.
"Ve anlaşıp anlaşmadıklarını göreceğiz" diye ekledi.
'Gerçek bir politika süreci yok'
Rumley, tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya varılsa bile, özellikle İran'ın nükleer programıyla ilgili bir anlaşmanın son derece teknik yönleri göz önüne alındığında, tüm sorunları çözmesinin "çok düşük bir ihtimal" olduğunu söyledi.
Obama yönetimi sırasında, İran'ın nükleer programıyla ilgili anlaşmanın ayrıntılarının çözülmesi 20 aydan fazla sürmüştü.
Denizcilik uzmanları, Pazar günü duyurulan Özgürlük Projesi'nin açılış saatlerinde sınırlı bir etkiye sahip olduğunu ve boğazdan sadece birkaç geminin geçtiğini söyledi.
Uluslararası Kriz Grubu düşünce kuruluşunun İran proje direktörü Ali Vaez, İran'ın gemilere ateş açmak ve BAE'deki hedeflere saldırı düzenlemek de dahil operasyona verdiği yanıtın Trump'ı "sorunu çözmeyeceğine" ikna ettiğini söyledi.
Rumley "Bu yönetimde gerçek bir politika süreci yok. Başkan, süreçten çok dürtüye dayalı kararlar alıyor, bu nedenle hep tutarsızlıklar oluyor." dedi.
Pentagon'da Ortadoğu'dan sorumlu eski Savunma Bakan Yardımcısı Mick Mulroy, Özgürlük Projesi'nin durdurulması ile olası bir barış anlaşması arasındaki bağlantının belirsizliğini koruduğunu belirtti.
"Özgürlük Projesi'nin durdurulmasının bu tek sayfalık muhtıradan mı yoksa şu anda Hürmüz Boğazı'nın arkasında sıkışıp kalan 1500 geminin ABD güvenlik şemsiyesi altında bile geçiş yapamayacak olmasından mı kaynaklandığı belirsiz"
"İran da muhtemelen bunu belirlemeye çalışıyor."
BBC
