Ankara’da Erdoğan ile bir araya gelen Trump CAATSA yaptırımlarını kaldıracaklarını söyledi ama F-35 programı için çok net konuşmadı.
Ankara'da Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından ağırlanan ABD Başkanı Donald Trump’ın çantasından CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ve Türkiye'nin S-400 hava savunma sistemlerini satın aldığı için çıkartıldığı F-35 programına dönüşü ile ilgili sözler çıktı.
Trump, NATO Zirvesi çerçevesinde geldiği Ankara'ya inişinde havalimanında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve diğer yetkililer tarafından karşılandı.
İki lider daha sonra Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ne geçti ve Trump için burada resmi tören düzenlendi. Törenin ardından ise iki lider yapacakları görüşmenin başında basına açıklamalarda bulunarak soruları yanıtladı.
Erdoğan, "Değerli dostumla Ankara'da bir arada olmak bizlere ayrı bir güç katmıştır. Kendilerine hoş geldiniz diyorum" diyerek "Bu ziyaretin ne kadar önemli olduğunu özellikle ifade etmek istiyorum" ifadelerini kullandı.
Trump ise uçağının indiği havaalanını ve Erdoğan'ı överek "Çok iyi dostuz, harika bir lidersiniz, saygı görüyorsunuz" diye konuştu. Trump ayrıca "Türkiye'nin ne kadar güçlü olduğunu bilmiyorlar Cumhurbaşkanı'na büyük saygım var" dedi.
Türkiye ile ilişkilerin hiç olmadığı kadar iyi olduğunu da söyleyen Trump, "Erdoğan ile en başından beri çok uyumlu bir kimyamız var" diye konuştu.
Öte yandan Trump ayrıca "NATO'dan dolayı büyük bir hayal kırıklığı içerisindeydim. Tabii bu zirve Türkiye'de olmasaydı katılmama durumumum olabilirdi ama katılmam gerektiğini düşündüm" ifadelerini de kullandı.
Trump'tan CAATSA mesajı geldi
Trump, Türk ve ABD’li gazetecilerden soruların alındığı basıntoplantısında CAATSA yaptırımları ile ilgili de önemli mesajlar verdi.
Bir gazetecinin CAATSA yaptırımlarına ilişkin sorusu üzerine de ABD Başkanı Trump şöyle konuştu:
"Yaptırımları kaldıracağız. Onun (Erdoğan'ın) bu soruyu cevaplayarak zamanını boşa harcamasını istemiyorum. Çünkü (Dışişleri Bakanı) Marco Rubio ile çok yakın çalışıyoruz ve yaptırımları kaldıracağız. Bunun zamanı geldi. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz, bu kadar basit."
Türkiye, Rusya'dan 2019 yılında S-400 hava savunma sistemi satın aldığı için Trump’n ilk döneminde getirilen CAATSA yaptırımlarına tabi durumda. Ankara bu yaptırımların ve dolayısıyla savunma sanayi önündeki engellerin kaldırılmasını uzun zamandır istiyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, son açıklamalarından birinde, "F-35 satış yasağının da CAATSA yaptırımlarından sonra kaldırılacağını düşünüyorum" demişti.
F-35’lerle ilgili hangi mesajlar verildi?
İki lider ortak açıklama sırasında uzun süredir çözüm aranan F-35 düğümü ile ilgili de konuşurken, Trump, gazetecilerin Türkiye'ye F-35 satışı ile ilgili sorusuna şu yanıtı verdi:
"(Bu konuda) Bir karar vereceğiz. Sanıyorum ki pek çok insan, ki burada oturan pek çok kişinin de böyle düşündüğünü görebiliyorum, 'Bunu neden yapmayalım ki?' diyecektir. Türkiye ile daha iyi bir ilişkimiz var. Üstelik Türkiye, sadık olacağını sandığımız diğer ülkelere kıyasla pek çok açıdan çok daha sadık bir tutum sergiledi. Ve bu kesinlikle değerlendireceğimiz bir husus."
Erdoğan ise aynı soruya karşılık "Beş uçak için bir taahhüt almıştık ve Başkan Trump da bu konuda söz verdi. Başkan Trump her zaman verdiği sözün arkasındadır. F-35 programıyla ilgili olumlu bir karar alınacağına inanıyorum" diye konuştu.
Türkiye F-35 programından neden çıkartıldı?
Trump'ın başkanlığının ilk döneminde 2019 yılında Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini satın alan Türkiye için ortak olduğu F-35 uçakları programından çıkarılması süreci başlatılmıştı. Türkiye, Nisan 2021'de programdan resmen çıkarılmış ve o dönemden bu yana S-400'leri halen elinde bulundurması nedeniyle programa geri dönebilmesi ile ilgili düğüm çözülememişti.
Trump yönetimi ikinci döneminde bu konuda yapıcı bir tutum izleyerek sorunu çözmek istediklerini ve Türk yetkililerle bunun için çalıştıklarını pek çok kez açıklamıştı.
Türkiye, 2002 yılından 2019’a kadar F-35 projesinde hem alıcı hem de ortak üretici konumundaydı ve çıkarılma kararı Türk savunma sanayisi için büyük kayıp olarak değerlendirilmişti. Ancak bu gelişmenin ardından Türkiye’nin KAAN uçaklarına daha yoğunlaşması yerli savunma imkanlarının geliştirilmesi açısından önemli görülmüştü.
Ancak bu konunun çözüme kavuşması Türkiye S-400 sistemlerine sahip olmayı (possession) sürdürmesi durumunda zor görünüyor.
ABD'deki hukuki süreç Başkan’a belli ölçüde esneklik sağlasa da yaptırımların tümüyle kaldırılması için Türkiye’nin S-400’lere sahip olmaması (non-possession) şartı bulunuyor. ABD'nin herhangi bir ülkeye yaptığı her türlü silah ihracatı parasal olarak belirli bir miktarı geçtiği durumlarda Kongre’den onay gerektiriyor.
Bu arada zaman zaman çözüm olarak gündeme gelen Türkiye'nin S-400'leri başka bir ülkeye satması ya da devretmesi için ise satan ülkenin yani Rusya’nın izni gerekiyor.
KAAN için motor Türkiye’ye satılacak mı?
Erdoğan ile Trump’ın açıklamasında öne çıkan bir diğer konu başlığı ise KAAN uçakları için Türkiye’nin istediği F110 savaş uçağı motorlarının satışı oldu.
Bir gazetecinin F110 motorlarının satışı ile ilgili sorusu üzerine Trump şu ifadeleri kullandı:
"Türkiye en iyi uçakları aldı. ABD'den bir uçak aldığınız zaman motor rehabilitasyonu gerekirse bizim zaten motorların çalışır vaziyette olmasını sağlamamız gerekiyor. Bir uçak aldınız, bir motor aldınız; bunun güncellenmesi gerekiyorsa bizim sorumluluğumuz olduğunu düşünüyorum."
Türkiye, ABD’den satın alacağı motorları geliştirme aşamasında olduğu KAAN savaş uçağı projesinde kullanmayı planlıyor.
Erdoğan da ortak basın açıklamasında konuya değinerek, "KAAN motorları konusunu Liderler Zirvesi'nde değerli dostumla görüşeceğiz. İnanıyorum ki bize verdiği müjdeyi burada tekrar edecektir" dedi.
ABD Dışişleri Bakanlığı, 24 Haziran'da toplam 700 milyon dolarlık tedarik için Kongre'ye bildirimde bulunmuş ve 15 günlük "sessizlik süreci" olarak tanımlanan aşamayı başlatmıştı. Kongre’de bazı üyelerin itirazlarını sürdürmesine rağmen mevcut durumda satışın engellenmesi düşük ihtimal olarak değerlendiriliyor.
Bu arada ABD'nin Türkiye'ye savaş uçağı motorları satacağı yönündeki emareler İsrail'i rahatsız etmişti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Trump'a çağrıda bulunarak Türkiye'ye uçak motoru ya da F-35 satılmamasını talep etmişti.
Öte yandan Trump, Türkiye’nin iyi bir müttefik olduğunu anlatırken; İran'ı çok iyi tanıdığını, bölgedeki sorunlarda önemli rol oynadığını söyledi ve "Çatışmaya da girebilirlerdi, İsrail'le olan ilişkilerini biliyorsunuz. Belki de benim için çatışmaya girmediler. Savaşı da bitirmek için sıra dışı bir çaba gösterdiler" diye konuştu.
Erdoğan da "İran-Amerika ilişkilerini nasıl bir düzleme kavuştururuz gayreti içindeyiz. Elimizden geleni yapmak suretiyle dünya barışına adım atalım diye çalışıyoruz" ifadelerini kullandı.
DW
