Γιατί η Γηραιά ήπειρος θερμαίνεται πιο γρήγορα από κάθε άλλη - Το δραματικό μήνυμα του ΠΟΥ για την κλιματική κρίση - Οι λόγοι της υπερθέρμανσης και η επείγουσα προσαρμογή στη νέα κατάσταση
Ο επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας προειδοποίησε χθες Κυριακή (28/6) ότι η ακραία ζέστη που πλήττει την Ευρώπη ενδέχεται να έχει προκαλέσει εκατοντάδες θανάτους.
«Πάνω από 1.300 πλεονάζοντες θάνατοι οι οποίοι έχουν καταγραφτεί από την 21η Ιουνίου συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες» στη Γηραιά Ήπειρο, επισήμανε μέσω X ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεέσους.
«Η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στη Γη, με ρυθμό δυο φορές ταχύτερο του παγκόσμιου μέσου όρου. Αυτή τη στιγμή 150 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν υπό ακραία ζέστη, εκατοντάδες έχουν πεθάνει, σχολεία έχουν κλείσει, δίκτυα ηλεκτροδότησης αδυνατούν να ανταπεξέλθουν», επισήμανε.
Εξαιτίας «της κλιματικής αλλαγής και της υπερθέρμανσης του πλανήτη, το φαινόμενο του καύσωνα που συμβαίνει ‘μια φορά κάθε γενιά’ σημειώνεται πλέον σχεδόν σε ετήσια βάση. Είχαμε προειδοποιηθεί».
Την περασμένη εβδομάδα και το σαββατοκύριακο έσπασαν πολλά ρεκόρ ζέστης στην Ευρώπη, ιδίως στη Γερμανία, στην Πολωνία και στην Τσεχία, με τις θερμοκρασίες να πλησιάζουν και ενίοτε να ξεπερνούν τους 40° Κελσίου.
Σύμφωνα με τον Δρ. Τέντρος, η θερμική καταπόνηση «αποκαλείται συχνά ‘σιωπηλός δολοφόνος’ — τα ευρωπαϊκά σπίτια, οι χώροι δουλειάς και τα σχολεία δεν φτιάχτηκαν για τέτοιες θερμοκρασίες».
Νωρίτερα την περασμένη εβδομάδα, ο επικεφαλής του ΠΟΥ τόνισε πως 500.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από αίτια που συνδέονται με τη ζέστη και ότι πολλοί από τους θανάτους αυτούς θα μπορούσαν να είχαν αποτραπεί αν λαμβάνονταν μέτρα.
Η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος
Η Ευρώπη ζεσταίνεται πιο γρήγορα από κάθε άλλη ήπειρο στον πλανήτη. Τα τελευταία στοιχεία των ευρωπαϊκών και διεθνών κλιματικών υπηρεσιών δείχνουν ότι η ήπειρος μας θερμαίνεται με ρυθμό πάνω από διπλάσιο σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο. Η αλλαγή αυτή φαίνεται ξεκάθαρα στους πιο συχνούς καύσωνες, στις θερμές νύχτες, στις πιέσεις στα δίκτυα ενέργειας, στις πυρκαγιές, στις ξηρασίες και στις πλημμύρες.
Η Ευρώπη αποτελεί πλέον ένα από τα πιο καθαρά παραδείγματα του πώς η κλιματική αλλαγή μετατρέπεται από μελλοντική απειλή σε παρούσα πραγματικότητα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Copernicus Climate Change Service, η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος, με τη θερμοκρασία της να αυξάνεται περίπου κατά 0,56 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.
Την ίδια περίοδο, η παγκόσμια μέση θερμοκρασία αυξάνεται με πολύ χαμηλότερο ρυθμό, περίπου 0,27 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία. Με απλά λόγια, η Ευρώπη θερμαίνεται περισσότερο από δύο φορές ταχύτερα από τον πλανήτη συνολικά.
Σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, η ήπειρος έχει ήδη θερμανθεί περίπου κατά 2,5 βαθμούς Κελσίου, ένα μέγεθος που εξηγεί γιατί τα ακραία φαινόμενα εμφανίζονται πιο συχνά και με μεγαλύτερη ένταση.
Οι λόγοι της υπερθέρμανσης της Ευρώπης
Η υπερθέρμανση της Ευρώπης δεν έχει μία μόνο αιτία, αλλά πολλές. Ο πιο βασικός λόγος είναι ότι η ξηρά θερμαίνεται γρηγορότερα από τους ωκεανούς. Η Ευρώπη, ως πυκνά κατοικημένη ήπειρος με μεγάλες χερσαίες εκτάσεις, βιώνει πιο άμεσα αυτή την αλλαγή.
Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η γεωγραφική της τοποθέτηση. Τμήματα της βόρειας Ευρώπης βρίσκονται κοντά στην Αρκτική, την περιοχή που θερμαίνεται ταχύτερα στον πλανήτη. Όσο μειώνεται το χιόνι και οι πάγοι, τόσο λιγότερη ηλιακή ακτινοβολία αντανακλάται πίσω στο διάστημα και τόσο περισσότερη θερμότητα απορροφάται από την επιφάνεια.
Παράλληλα, η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης τις τελευταίες δεκαετίες, αν και είναι θετική για τη δημόσια υγεία, έχει περιορίσει τα αιωρούμενα σωματίδια που παλαιότερα αντανακλούσαν μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας. Έτσι, περισσότερη ηλιακή ενέργεια φτάνει πλέον στην επιφάνεια της Ευρώπης.
Επίσης στην εξίσωση μπαίνουν ακόμη οι αλλαγές στα μοτίβα του καιρού, οι παρατεταμένες περίοδοι υψηλών πιέσεων και η αύξηση των θερμών θαλάσσιων επιφανειών γύρω από την ήπειρο.
Οι καύσωνες γίνονται πιο έντονοι
Η πιο άμεση συνέπεια είναι οι καύσωνες, που γίνονται πλέον πιο έντονοι. Η Ευρώπη βιώνει επεισόδια ακραίας ζέστης που εμφανίζονται νωρίτερα μέσα στο καλοκαίρι, διαρκούν περισσότερο και φτάνουν σε θερμοκρασίες που παλαιότερα θεωρούνταν σπάνιες.
Το πρόσφατο κύμα ζέστης στη δυτική Ευρώπη έδειξε πόσο ευάλωτη παραμένει η ήπειρος μας. Η Γαλλία, η Βρετανία, η Ισπανία και η Ιταλία βρέθηκαν αντιμέτωπες με θερμοκρασίες που άγγιζαν ή και ξεπερνούσαν τους 40 βαθμούς Κελσίου, με κόκκινες προειδοποιήσεις προς τους κατοίκους, σχολεία που έκλεισαν για προληπτικούς λόγους, προβλήματα στις μεταφορές και αυξημένη πίεση στα συστήματα υγείας.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί απαραίτητα μεμονωμένα επεισόδια καύσωνα. Τα κύματα ζέστης όμως είναι πιο θερμά, πιο συχνά και παράλληλα πιο επικίνδυνα, ειδικότερα για τις μεγάλες ηλικίες.
Όταν ένα ατμοσφαιρικό μοτίβο, όπως ένας «θερμικός θόλος» ή ένα omega block, παγιδεύει θερμό αέρα πάνω από μια περιοχή, η νέα κλιματική βάση ανεβάζει ακόμη περισσότερο τις θερμοκρασίες.
Το 2024 η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί στην Ευρώπη
Η ταχεία θέρμανση της Ευρώπης δεν σημαίνει μόνο περισσότερες ημέρες καύσωνα. Σημαίνει μεγαλύτερο κίνδυνο για ξηρασίες, πυρκαγιές, πλημμύρες, απώλεια παγετώνων, θερμότερες θάλασσες και αυξανόμενη πίεση σε πόλεις, γεωργία και υποδομές.
Το 2024 ήταν η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί στην Ευρώπη. Την ίδια χρονιά, η ήπειρος βίωσε εκτεταμένες πλημμύρες, απώλειες ζωών, σοβαρές ζημιές και έντονη αντίθεση ανάμεσα σε περιοχές που πνίγηκαν από τα νερά και άλλες που υπέφεραν από ξηρασία και ασυνήθιστη ζέστη.
Οι θάλασσες γύρω από την Ευρώπη θερμαίνονται επίσης. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες στη Μεσόγειο και στον βόρειο Ατλαντικό επηρεάζουν τα οικοσυστήματα, την αλιεία, τις καταιγίδες και την υγρασία που τροφοδοτεί ακραία καιρικά φαινόμενα.
Στο επίκεντρο οι μεγαλουπόλεις
Οι μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της υπερθέρμανσης. Η άσφαλτος, το τσιμέντο, η έλλειψη πρασίνου και η πυκνή δόμηση δημιουργούν το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Αυτό σημαίνει ότι οι πόλεις κρατούν τη ζέστη περισσότερες ώρες, ακόμη και τη νύχτα.
Οι θερμές νύχτες είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες, γιατί δεν επιτρέπουν στον οργανισμό να ανακάμψει από την ημερήσια καταπόνηση. Οι ηλικιωμένοι, τα μικρά παιδιά, οι άνθρωποι με χρόνια νοσήματα και όσοι ζουν μόνοι κινδυνεύουν περισσότερο.
Πολλά ευρωπαϊκά σπίτια και κτήρια δεν έχουν σχεδιαστεί για παρατεταμένες θερμοκρασίες άνω των 35 ή 40 βαθμών. Σε χώρες όπου ο κλιματισμός δεν είναι διαδεδομένος, η ζέστη γίνεται όχι μόνο δυσάρεστη αλλά και απειλητική.
Δοκιμάζονται οι υποδομές
Η νέα πραγματικότητα πιέζει και τις υποδομές. Τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας δοκιμάζονται από την αυξημένη ζήτηση για ψύξη. Οι σιδηροδρομικές γραμμές και οι δρόμοι επηρεάζονται από τις υψηλές θερμοκρασίες. Οι πυρκαγιές απειλούν κατοικημένες περιοχές, δάση, καλλιέργειες και τουριστικές ζώνες.
Η γεωργία βρίσκεται επίσης υπό πίεση. Η παρατεταμένη ζέστη και η έλλειψη υγρασίας επιβαρύνουν τις καλλιέργειες, μειώνουν την παραγωγή και αυξάνουν την ανάγκη για νερό σε μια περίοδο που οι υδατικοί πόροι γίνονται πιο ασταθείς.
Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει πλέον την κλιματική αλλαγή ως περιβαλλοντικό ζήτημα μόνο. Είναι θέμα δημόσιας υγείας, οικονομίας, ενεργειακής ασφάλειας, τροφίμων και πολιτικής προστασίας.
Επείγουσα η προσαρμογή στη νέα κατάσταση
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι κάθε δέκατο ανόδου στους βαθμούς της θερμοκρασίας έχει βαρύνουσα σημασία. Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος ακραίων φαινομένων. Η μείωση των εκπομπών ρύπων παραμένει κεντρική προϋπόθεση για να περιοριστεί η επιδείνωση. Παράλληλα η Ευρώπη καλείται να προσαρμοστεί σε μια πραγματικότητα που έχει ήδη αλλάξει.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει την δημιουργία περισσότερων χώρων πρασίνου στις πόλεις, καλύτερη προστασία των εργαζομένων σε συνθήκες καύσωνα, αναβαθμισμένα συστήματα προειδοποίησης, ανθεκτικότερα δίκτυα ενέργειας και μεταφορών, αλλά και πολιτικές που προστατεύουν τους πιο ευάλωτους.
Η Ευρώπη πλέον θερμαίνεται γρηγορότερα από τον υπόλοιπο κόσμο. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι το πόσο γρήγορα μπορούν οι κοινωνίες της να προετοιμαστούν για τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
zougla.gr