Fransa’nın 15 yaş altına yönelik sosyal medya yasağı mahkemede çoktan bozuldu, Avustralya’daki ise yargıda. Bu sırada yeni bir Avrupa koalisyonu, çözüm olarak daha iyi platformlar kurmaya odaklanıyor.
150'den fazla kuruluştan oluşan bir koalisyon, Büyük Teknoloji şirketlerinin sosyal medya platformlarına Avrupa merkezli alternatifler inşa etme planlarını açıkladı; bu harekete Brüksel de destek veriyor. Bu girişim, bazı hükümetlerin çocuklara mevcut platformları yasaklamaya dönük ve mahkemelerde zora giren çabalarına bir alternatif olarak ortaya çıkıyor.
Bu hafta Avustralya, 16 yaş altındakilerin sosyal medya hesabına sahip olmasını yasaklayan ve dünyada bir ilk olan düzenlemesini ülkenin Yüksek Mahkemesi önünde savundu.
Reddit ve hak örgütü Digital Freedom Project, bunun anayasanın ima ettiği siyasi iletişim özgürlüğünü ihlal ettiğini savunuyor. Düzenleme Aralık ayından bu yana beş milyon hesabın kapatılmasına yol açtı, ancak bakanlar birçok çocuğun yaş doğrulama kontrollerini aşmayı başarması nedeniyle bunun umulduğu kadar etkili olmadığını kabul ediyor.
Fransa benzer bir mücadeleyi şimdiden kaybetti. Ağustosta Anayasa Konseyi, 15 yaş altına getirilen yasağın çekirdeğini çok geniş bulduğu ve yetişkinler de dahil tüm kullanıcıların tabi olacağı yaş kontrolleri için güvenceler içermediği gerekçesiyle iptal etti.
Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, hükümetten daha dar kapsamlı bir taslak hazırlamasını istedi.
Yine de Avrupa hükümetleri ilerlemeye devam ediyor. Yunanistan, Ocak 2027'den itibaren 15 yaş altına, Danimarka ise Temmuz 2027'den itibaren aynı yaş grubuna yasak getirmeyi planlıyor. İspanya'da 16 yaş altı sınırı tartışılıyor ve Birleşik Krallık'ın da gelecek yıl kendi yasağını yürürlüğe koyması bekleniyor.
Eylülde Avrupa Komisyonu, 13 yaş altındakilere sosyal medya hesabını yasaklayacak ve 13 ile 14 yaşındakilerin erişimini kısıtlayacak Kids Act adlı düzenlemeyi önerdi.
Brüksel'in 'memnuniyetle karşıladığı' inşa yolu
Çarşamba günü Berlin'de farklı bir yaklaşım şekillenmeye başladı. Aralarında Mastodon'un da bulunduğu 150'den fazla kuruluşun desteğini alan European Social Association, Avrupalıların bizzat kontrol edeceği açık ve merkeziyetsiz sosyal ağları koordine etmek üzere faaliyete geçti.
Eş düzenleyiciler Michael Foster ve Björn Staschen, "Avrupa'nın demokratik değerlerini yansıtan ve kamu yararına hizmet eden, açık, birlikte çalışabilir ve topluluk odaklı bir sosyal altyapıya ihtiyacı var" dedi.
Fikir, Brüksel'den de bir ölçüde destek görüyor. Haziranda yayımlanan Avrupa Komisyonu'nun Açık Kaynak Stratejisi (kaynak İngilizce), merkeziyetsiz sosyal medyayı, bulut hizmetleri, işyeri araçları ve güvenli e-postanın yanında Avrupa alternatiflerinin destekleneceği dört alandan biri olarak sayıyor.
Komisyon sözcüsü Thomas Regnier, Euronews Next'e "Elbette Avrupalı sosyal medya platformlarının gelişimini memnuniyetle karşılıyoruz" dedi.
"Açık Kaynak Stratejisi, bulut, yapay zeka, internet teknolojileri, siber güvenlik ve yarı iletkenler gibi alanlarda egemen çözümler geliştirmeyi, teknolojik bağımlılıkları azaltmayı ve açık kaynak alternatiflerini ölçeklendirmeyi hedefliyor."
Regnier ayrıca Komisyon'un misyonunun girişimcilere ve iş hızlandırma programlarına destek vermek olduğunu, ancak sosyal ağlara dönük somut bir fon veya proje açıklamadığını belirtti.
Ağa takılanlar?
İki yaklaşım bir noktada çatışabilir. Avustralya'nın yasağı, TikTok'tan YouTube'a kadar 10 büyük ticari platformu ismen sayıyor. Fransa'nın iptal edilen yasası ise çok daha genişti ve kullanıcıların bağlantı kurduğu ya da içerik paylaştığı her hizmeti kapsıyordu. Bu tanım, Mastodon gibi topluluk tarafından işletilen ağları da içine alabilirdi.
Komisyon, Kids Act'in Fransız yasasındaki kadar geniş olmadığını savunuyor. Ansiklopediler, eğitim platformları ve dijital haberler muaf tutuluyor ve hesap açmadan görüntülenebilen içeriklere erişim devam edecek.
Regnier, "Tüm çevrim içi hizmetler, reşit olmayanlar için güvenli olduklarını kanıtlamak zorunda kalacak" diyerek, "İspat yükünü tersine çeviriyoruz" ifadelerini kullandı.
Teklife göre 13 yaş altındaki çocukların sosyal medya hesabı olmayacak. Ebeveynler, 13 ve 14 yaşındaki çocukları için sınırlı "mini hesaplar" açabilecek; tam hesaplar ise 15 yaşından itibaren mümkün olacak.
Komisyon, kuralların merkeziyetsiz ağlar için büyük platformlarla aynı şekilde uygulanıp uygulanmayacağını belirtmedi.
Yaş doğrulaması da başka bir engel. Teknoloji devleri doğrulama sistemleri için para ödeyebiliyor, ancak gönüllüler tarafından işletilen hizmetler zorlanabilir. AB, yıl sonuna kadar yayımlanması beklenen, ücretsiz ve mahremiyeti koruyan bir yaş doğrulama uygulaması geliştiriyor.
Ortak zemin
Her iki taraf da sorunun giderek kimin kullandığından çok platformların nasıl tasarlandığında yattığı görüşünde birleşiyor.
Yaş sınırlarının ötesinde, Kids Act, sonsuz kaydırma, ödül mekanikleri ve gece geç saatlerde gelen bildirimler (kaynak İngilizce) gibi bağımlılık yapıcı özellikleri hedef alıyor. Kuralları ihlal eden platformlar, küresel cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabilecek. Bu hafta bir Hollanda milletvekili de "zararlı bağımlılık yapıcı tasarım özelliklerinin" yasaklanmasını önerdi.
Avrupa yasaklama yolunu, inşa etme yolunu ya da her ikisini birden seçse de platformların kendilerinin değişeceği kesin görünüyor.
euronews