Yaşlı yetişkinlerde düşmeler ciddi bir sağlık riski oluşturur; yaşlandıkça düşmeye bağlı yaralanma olasılığı ve şiddeti artar. Kaygı, işitme kaybı ve hareket sorunları gibi etkenler çoğu kişi tarafından hâlâ fark edilmiyor.
Merdivenlerden bir düzineden fazla kez düştükten sonra, artık 70’li yaşlarında olan eski sporcu Ben Melancon, onları kullanmaktan korkar hale geldi.
"O merdivenlerden ölümüne korkuyordum," dedi Melancon, Ohio State University Wexner Tıp Merkezi’nin basın açıklamasında (kaynak İngilizce). Son düşüşü, sol gözünün yakınında dokuz dikiş gerektiren bir yaralanmaya neden oldu.
"Bu artık bardağı taşıran son damlaydı," dedi Melancon.
Melancon, düşme deneyimleri nedeniyle dengesini kaybetmekten kalıcı biçimde korkar hale gelebilen çok sayıda yaşlı insandan biri. Bu korku, tehlikeli olabilecek faaliyetlerden kaçınmaya yol açsa da, aynı zamanda insanları daha az hareketli hale getirerek güç ve hareketliliklerini azaltır ve düşme riskini artırabilir.
"Kendinize güvenmediğinizde, düşeceğinizden korktuğunuz için bazı aktivitelerden kaçınabilirsiniz," dedi Ohio State Wexner Tıp Merkezi Düşme Önleme Kliniği’nde kurul onaylı hemşire asistanı Michelle Easley. "Düşme korkusu, aslında düşmenin en büyük risklerinden biri."
Ohio State University Wexner Tıp Merkezi tarafından ABD’de 1.007 yetişkinle yapılan yeni bir ulusal anket, katılımcıların yüzde 63’ünün düşme kaygısını bir risk olarak görmediğini ortaya koydu. Ankete göre yüzde 60, işitme kaybını bir risk olarak tanımıyor; yüzde 74 ise tuvaleti acilen kullanma ihtiyacının düşme olasılığını artırabileceğini fark etmiyor.
"Bir düşmenin en büyük risk faktörü, daha önce yaşanmış bir düşmedir," dedi Easley. "Daha fazla insan bunu bilseydi, daha erken müdahale edebilir, insanlara yardım ulaştırabilir ve daha ciddi düşmeleri önleyebilirdik."
Avrupa’da düşmeler
Sorun, ABD’nin çok ötesine uzanıyor. Düşmeler, Avrupa genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu ve yaşlı insanlar arasında hastane kabullerine, sakatlığa, bağımsızlığın kaybına ve erken ölümlere katkıda bulunuyor.
Avrupa Yaralanma Önleme ve Güvenliği Teşvik Birliği EuroSafe tarafından yayımlanan bir Avrupa bilgi notuna (kaynak İngilizce) göre, 2010 ile 2012 arasındaki verilere dayanarak, AB’de her yıl 65 yaş ve üzeri yaklaşık 35.848 kişinin düşme sonucu hayatını kaybettiği bildirildi. Düşmeler, ayrıca yaşlı insanlar arasında yaralanmaya bağlı acil servis başvurularının başlıca nedeni olarak belirlendi ve bu ziyaretlerin yüzde 58’ini oluşturdu.
Avrupa’da düşmeyle bağlantılı acil servis başvurularının neredeyse yarısı kırıkla sonuçlanırken, yaklaşık her beş vakadan biri baş yaralanmasını içeriyor. Fiziksel yaralanmaların ötesinde, düşmeler kaygıya, korkuya, aile bakım verenlerine artan bağımlılığa veya huzurevi gibi kurumlara yerleştirilme kararına yol açabiliyor.
Yaralanmaların ciddiyeti yaşla birlikte artıyor. Bilgi notu, 65 ile 74 yaş arasında düşmeyle bağlantılı yaralanmaların yüzde 32’sinin hastaneye yatış gerektirdiğini tahmin ediyor. Bu oran 75 ile 84 yaş aralığında yüzde 39’a, 85 yaş ve üzerindekilerde ise yüzde 45’e yükseliyor.
Risklerle mücadele
Düşmeler nadiren tek bir nedenden kaynaklanıyor. Genellikle fiziksel, davranışsal ve çevresel risklerin birleşimi söz konusu.
Bunlar arasında azalmış kas gücü, zayıf denge, görme veya işitme bozuklukları, kronik sağlık sorunları ve birden fazla ilacın birlikte kullanılması yer alıyor. Yetersiz ayakkabı seçimi ve düşme korkusunun neden olduğu hareketlilik değişiklikleri gibi davranışsal faktörler de katkıda bulunabiliyor.
Ev, önleme açısından özellikle önemli bir ortam. EuroSafe bilgi notuna göre, düşmeyle bağlantılı yaralanmaların yüzde 64’ü evde meydana geliyor. Ev içindeki yaralanmaların yarıdan fazlası oturma odalarında veya yatak odalarında görülüyor; bunları banyolar ve merdivenler izliyor.
Ev dışında, bozuk kaldırımlar, kaygan zeminler ve iyi bakım görmeyen kamusal alanlar da riski artırabiliyor.
Özellikle fizyoterapistler eşliğinde uygulanan programlarla güç ve dengeyi fiziksel aktivite yoluyla geliştirmek, önlemenin önemli bir parçası.
Melancon, Ohio State’in Düşme Önleme Kliniği’ne dört ay boyunca haftada birkaç kez gitti ve bir fizyoterapistle birlikte çalışarak güç ve dengesini geliştirdi. Ayrıca her sabah evde egzersiz yapmaya başladı ve daha iyi destek sağlayan spor ayakkabıları giymeye geçti.
Programı tamamladığından bu yana hiç düşmedi.
"Artık merdivenlerden korkmuyorum," dedi Melancon. "İstediğiniz her merdivenden rahatça inip çıkabilirim."
Avrupa’dan gelen bulgular, bireysel risk değerlendirmeleri, ilaç incelemeleri, kişiye özel egzersiz programları ve ev ile kamusal çevrelerde iyileştirmelerin birleştirildiği çok yönlü bir yaklaşımı destekliyor. EuroSafe bilgi notunda atıfta bulunulan çalışmalar, hedefe yönelik düşme önleme programlarının yüksek risk gruplarında yaralanma oranlarını yüzde 20 ile 40 arasında azaltabildiğini öne sürüyor.
Easley, evlerde yetersiz aydınlatma, gevşek halılar ve kullanımı zor merdivenler olup olmadığını kontrol etmeyi öneriyor. Banyoların da düşmeye yol açabilecek tehlikeli unsurlar olmadan, güvenli bir şekilde girilip çıkılabilecek biçimde düzenlenmesi gerektiğini söylüyor.
"Halılar çok büyük bir sorun ve ya kaldırılmaları ya da sabitlenmeleri gerekiyor," dedi Easley. "Mesele tamamen güvenlik, bağımsızlığı elinden almak değil."
İnsanların, bazı ilaçlar baş dönmesine veya denge sorunlarına yol açabileceği için, kullandıkları ilaçları sağlık hizmeti sunucuları ya da eczacılarıyla birlikte gözden geçirmeleri gerektiği belirtiliyor.
Melancon, düşmekten korkan diğer insanlara yardım aramaları ve iyileşmeye bağlı kalmaları çağrısında bulunuyor.
"Bunu başarabilirsiniz," dedi. "Eğer kendinize bir söz verir ve kararlılık gösterirseniz, bunu yapacaksınız."
euronews
