Kapadokya'da kaya düşmesi sonucu üç kişi öldü. Yıkılma riski taşıyan 13 peribacası için proje hazırlandı, ancak bugüne kadar yalnızca beşine müdahale edildi. Peki tehlike sürüyor mu? Bölgeden kim sorumlu?
Kapadokya'daki peribacası faciasında üç kişinin hayatını kaybetmesi, beş kişinin yaralanması gözleri bölgedeki risklere çevirdi.
Kapadokya Alan Başkanı Cem Aslanbay, peribacasındaki kaya düşmesini "aşırı yağışlara bağlı toprak kayması" olarak açıkladı.
Kapadokya üzerine kitapları olan yazar Gürsel Korat ise, kayaların çöktüğü yerin "Göreme Açık Hava Müzesi'nin sol kısmında, atlar ve ATV denen motorlu araçlarla gezi yapılan sahaya yakın" olduğuna dikkat çekti.
Korat, "Bu alan aynı zamanda Ortahisar yönünden gelen yeni yolun bağlandığı alandır. Burada yıllardır motorlu araçların, iş makinelerinin, dozerlerin ve vinçlerin yarattığı tahribatı yağmura bağlayıp işin içinden çıkılmamalıdır. Kapadokya bu gidişle kaybedilecek ve motorlu araçlarla gezilen bir çöl elde edilecektir" uyarısını yaptı.
Gürsel Korat'ın işaret ettiği yol çalışması, 2022 yılında Göreme-Ortahisar arasında yapılan ve Kapadokya'nın ortasından geçen çift şeritli yol.
4,5 milyon ziyaretçi
Kapadokya bölgesini ziyaret eden kişi sayısı her geçen yıl artıyor. Geçen yıl yaklaşık 4,5 milyon turist geldi. Son on yılda ziyaretçi sayıları ikiye katlandı. Bu bölge trafiğine binlerce yeni aracın katılması demek.
İç Anadolu Çevre Platformu (İÇAÇEP) ve Türkiye Çevre Platformu (TÜRÇEP), olayın nedenine ilişkin "Yoğun araç trafiği, kontrolsüz insan baskısı ve ağır iş makineleriyle yürütülen müdahaleler telafisi imkânsız felaketlere davetiye çıkarıyor" açıklamasını yaptı.
Kapadokya Çevre Platformu'nun eski sözcüsü Mükremin Tokmak, bölgede yapılan yeni yol konusunda defalarca uyarılarda bulunduklarını kaydetti. Ağır iş makinalarının çalışması, araç hareketliliği, insan yoğunluğunun hasara neden olabileceğini kaydeden Toprak, "Dünyanın hiçbir yerinde bu kadar insan, yoğun turistik faaliyet içine sokulur mu? Araçların titreşimi, insan sirkülasyonu, ATV araçlarının etkisi, bölgedeki HES'lerin yarattığı nem gibi birçok olumsuz durum var. Para ve rant odaklı turizm yapılmamalı" diye konuştu.
"Risk haritası çıkarılmalı"
DW Türkçe'ye konuşan TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) Yönetim Kurulu Başkanı Düzgün Esina, yaşananın bir kaya düşmesi olduğuna dikkat çekerek, "Jeolojik riskler göz ardı edilerek bölgenin kontrolsüz şekilde turizm odaklı ele alınması böyle sonuçlar doğurabilir" dedi.
Alan Başkanlığının 2024'te düzenlediği toplantılara JMO'nın da katıldığını ve görüşlerini aktardığını anımsatan Esina, bölgenin jeolojik risklerinin tanımlanmadan turizm amaçlı kontrolsüz şekilde kullanılmaması gerektiğini kaydetti.
Kapadokya'nın risk haritasının çıkarılmasını öneren Düzgün Esina, "Kaya kütlelerinin özellikleri, ziyaretçi güzergâhları, kullanım yoğunluğu ve tehlike düzeylerine göre risk haritası çıkarılmalı. Ziyaretçilerin gezdiği alanlarda risk ölçümleri yapılmalı. Alan Başkanlığı bünyesinde jeolojik risk izleme birimi kurulmalı. Bölge jeopark statüsüne alınmalı. Kontrolsüz turizmin önüne geçilmeli" dedi.
Tehlikenin boyutu ne?
Kapadokya bölgesinde geçmişte de birçok yıkılma, kaya düşmesi ve göçme tehlikesi yaşandı. Bölgeye ilişkin resmi raporlar, kaya düşmesi ve mağara çökmesi riskinin sürdüğünü ortaya koyuyor.
Nevşehir Valiliği'nin 2021 tarihli İl Afet Risk Azaltma Planı'a göre; merkez, Ürgüp, Avanos dahil sekiz ilçede o tarihe kadar 164 kaya düşmesi olayı kayda alındı.
Son büyük olay ise 21 Eylül 2025'te, Nevşehir'in Ürgüp İlçesinde yaşanmıştı. Kadıkalesi mevkiinde yaklaşık 40 metre yüksekliğindeki sarp yamaçtan büyük bir kaya kütlesi koptu. Ancak bu olayda herhangi bir can ve mal kaybı yaşanmadı.
2019'da çıkarılan yasayla bölgenin yönetimi ve denetimini eline alan Kapadokya Alan Başkanlığı, bugüne kadar yalnızca "yıkılma, kaya düşmesi ve göçme" tehlikeleri bulunan 13 adet peribacası için restorasyon ve müdahale projeleri hazırladı.
"Personel ve bütçe yetersiz" savunması
Alan Başkanlığı, proje çalışması tamamlanacak peribacası sayısının 2028'de 16 olacağı açıkladı. Faaliyet raporlarında hedeflerin tutmamasına "personel eksikliği ve bütçe yetersizliği" gerekçe gösterildi. Raporda riskler şöyle sıralandı:
"Projelerde görevlendirilecek uzman personel sayısının yetersizliği. İhalelerin planlanan sürede yapılmaması. İhale üzerinde bırakılan firmanın işi planlanan sürede tamamlamaması. Personel ve diğer kaynakların zamanında tedarik edilememesi. Mevsimsel olumsuz şartlar."
2024'te sadece iki onarım yapılmış
2024 yılı faaliyet raporunda Kapadokya Alanında tadilatı, tamiratı, esaslı onarımları ve iyileştirilmesi yapılan peribacalarının ve yer altı şehirlerinin sayısı yalnızca iki olarak kayıtlara geçti.
Alan Başkanlığına göre, bu süreçte acil müdahale gereken dört adet peribacasının da bakım, onarım ve restorasyonuna başlandı. 25 Mart 2024'te çalışmaları yerinde inceleyen dönemin Kapadokya Alan Başkanı Birol İnceciköz, dokuz peribacasında da benzer çalışma yapılacağını açıkladı.
Alan Başkanı Cem Aslanbay ise Eylül 2026'da yaptığı açıklamada, beş peribacasına müdahale ettiklerini belirtirken, "Şu anda bunların çoğu bitti. Yakında Göreme'de mevcut bulunan iskeleleri söküp, tehlike arz ettiğini düşündüğümüz diğer peribacılarına önlem olarak müdahale edeceğiz" ifadelerini kullanmıştı.
DW
