AB tarafından desteklenen GSI projesi kapsamında deniz tabanı araştırmalarının yeniden başlaması bekleniyor. Atina'nın Türkiye'yi bilgilendirmeyi ancak onayını istememeyi planladığı belirtilirken, Ankara kendi kıta sahanlığında izinsiz faaliyetlere izin vermeyeceğini belirtiyor.
Yunanistan ile Kıbrıs arasında planlanan denizaltı elektrik bağlantısı projesi için deniz tabanı araştırmalarının yeniden başlaması bekleniyor.
Yunan basınında yer alan haberlere göre, önümüzdeki günlerde bir NAVTEX ilan edilmesi ve böylece Great Sea Interconnector (GSI) projesi kapsamındaki etüt çalışmalarının yeniden başlaması öngörülüyor.
GSI projesi, Girit üzerinden Yunanistan ile Kıbrıs'ın elektrik şebekelerinin denizaltı kablosuyla birbirine bağlanmasını hedefliyor. Projenin ilerleyen aşamalarda İsrail'e uzatılması da planlanıyor.
Yaklaşık 900 kilometre uzunluğundaki bağlantı hattının, Avrupa Birliği'nin elektrik iletim sistemine bağlı olmayan tek üye ülkesi olan Kıbrıs'ın enerji izolasyonunu azaltması ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını desteklemesi amaçlanıyor.
Avrupa Komisyonu, projeyi "ortak Avrupa çıkarı projesi" (PCI) olarak tanımlamış ve yaklaşık 657 milyon euroluk finansman desteği sağlamıştı.
Türkiye ile deniz yetki alanı tartışmaları
GSI projesi, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlık nedeniyle Türkiye ile Yunanistan arasında zaman zaman diplomatik gerilime yol açtı.
Ankara, Doğu Ege adalarının silahlandırılmasının 1947 Paris Antlaşması'na aykırı olduğunu savunurken, Yunanistan Türkiye'yi adaların egemenliğini sorgulamakla ve kendi kıta sahanlığı iddialarıyla Yunan adalarının deniz yetki alanlarını ihlal etmekle suçluyor. İki ülke ayrıca Türkiye ile Libya arasında 2019'da imzalanan deniz yetki alanları anlaşmasının hukuki geçerliliği konusunda da farklı görüşlere sahip.
GSI kapsamında daha önce de gerilim yaşanmıştı. Temmuz 2024'te, Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantısı için araştırma yapan bir geminin Kasos ve Kerpe (Karpathos) adaları arasındaki faaliyetleri sırasında bölgede askeri hareketlilik yaşanmış, ardından Ankara ve Atina arasında diplomatik temaslar yürütülmüştü.
Milli Savunma Bakanlığı (MSB), 1 Ekim'de yaptığı açıklamada, Türkiye'nin kıta sahanlığında gerçekleştirilecek kablo ve boru hattı döşeme çalışmaları ile bilimsel araştırmaların önceden Türkiye ile koordine edilmesi gerektiğini belirtti. Bakanlık, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'de kıyı devleti statüsünden kaynaklanan hak ve yetkileri çerçevesinde, kendi "kıta sahanlığında izinsiz faaliyetlere izin vermeyeceğini" vurguladı ve Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti'ne "provokatif" eylemlerden uzak durma çağrısı yaptı.
Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis ise geçen ay yaptığı açıklamada, GSI projesinin Yunanistan'ın kendi deniz yetki alanı olarak gördüğü bölgelerden geçtiğini ve uluslararası hukuka göre Türkiye'den izin alınmasının gerekmediğini söyledi.
Yunan basınındaki son haberlere göre Atina, yeni araştırmalar öncesinde Türkiye'yi bilgilendirmeyi ancak Ankara'dan onay istememeyi planlıyor. Kathimerini ve Atina-Makedonya Haber Ajansı'nın (AMNA) hükümet kaynaklarına dayandırdığı haberlere göre, bu kapsamda önümüzdeki günlerde tüm ilgili kıyıdaş ülkelere yönelik bir NAVTEX yayımlanması bekleniyor.
Finansman ve Fransız şirketlerin rolü
Projenin ilerlemesi, finansman ve ortaklık yapısına ilişkin görüşmelere de bağlı.
Ağustos ayında, Fransız yatırım grubu Meridiam'ın Great Sea Interconnector şirketine ortak olmasına ilişkin bir anlaşma imzalandı. Nihai sürecin tamamlanması için deniz araştırmalarının yeniden başlaması gibi bazı koşulların yerine getirilmesi gerekiyor.
Denizaltı kablosunun üretimi ise Fransız şirket Nexans tarafından yürütülüyor.
Öte yandan, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin projeye ilişkin 25 milyon avroluk katkı payını ne zaman aktaracağı ve Avrupa Yatırım Bankası'nın değerlendirmeleri de finansman sürecinde izlenen başlıklar arasında yer alıyor.
euronews
